Doe mee en deel je reiskennis!

Taalgids Zweeds: verschil tussen versies

Uit Wikitravel
Ga naar: navigatie, zoeken
k (Wijzigingen door 213.67.141.73 (Overleg) hersteld tot de laatste versie door Gentenaar)
 
Regel 1: Regel 1:
{{Infobox taal
+
{{Beg}}
| Naam in Nederlands = Zweeds
+
Het '''Zweeds''' (''svenska'') is een Noord-Germaanse of Scandinavische taal met ongeveer 9 miljoen sprekers. Het is de meestgesproken taal in [[Zweden]] (8,8 miljoen sprekers) en een van de officiële talen van [[Finland]] (300.000 sprekers). In de Finse autonome provincie [[Åland]] is het Zweeds de enige officiële taal.
| Naam in taal = svenska
+
| gesproken = [[Zweden]] en [[Finland]]. Groep emigranten in [[Verenigde Staten|V.S.]]
+
| sprekers = 9,3 miljoen
+
| rang = 90
+
| taalfamilie =
+
[[Indo-Europees]]
+
* [[Germaanse talen|Germaans]]
+
** [[Noord-Germaanse talen|Noord-Germaans]]
+
*** [[Scandinavische talen|Scandinavisch]]
+
**** '''Zweeds'''
+
| dialecten=&nbsp;<!-- om foutje in sjabloon af te vangen -->
+
| alfabet = [[Latijns alfabet|Latijns]]
+
| officieelin =
+
* {{SE}}
+
* {{FI}}
+
* {{EU}}
+
| organisatie = [[Svenska språknämnden]]
+
| 639-1 = sv
+
| 639-2 = swe
+
| SIL = SWD
+
}}
+
Het '''Zweeds''' (''svenska'') is een [[Noord-Germaanse talen|Noord-Germaanse]] of Scandinavische taal met ongeveer 9 miljoen sprekers. Het is de meestgesproken taal in [[Zweden]] (8,8 miljoen sprekers) en een van de officiële talen van [[Finland]] (300.000 sprekers). In de Finse autonome provincie [[Åland]] is het Zweeds de enige officiële taal.
+
  
Het Zweeds is nauw verwant aan de andere twee vasteland-Scandinavische talen, het [[Deens]] en het [[Noors]]. Het Zweeds en het Noors, en in iets mindere mate het Deens, zijn onderling redelijk verstaanbaar. Sommige woorden zijn anders, grammaticaal komen de talen overeen. De spelling is wel verschillend.
+
Het Zweeds is nauw verwant aan de andere twee vasteland-Scandinavische talen, het Deens en het Noors. Het Zweeds en het Noors, en in iets mindere mate het Deens, zijn onderling redelijk verstaanbaar. Sommige woorden zijn anders, grammaticaal komen de talen overeen. De spelling is wel verschillend
  
De [[#Woordenschat|woordenschat van het Zweeds]] bestaat bijna geheel uit Germaanse woorden. Er zijn wel wat leenwoorden uit vooral het Latijn, Frans en (Neder)Duits. Tegenwoordig worden er veel woorden uit het Engels overgenomen, al dan niet aangepast of letterlijk vertaald ([[leenvertaling]]).
+
De woordenschat van het Zweeds bestaat bijna geheel uit Germaanse woorden. Er zijn wel wat leenwoorden uit vooral het Latijn, Frans en (Neder)Duits. Tegenwoordig worden er veel woorden uit het Engels overgenomen, al dan niet aangepast of letterlijk vertaald (leenvertaling).
  
Kenmerkend voor de uitspraak van het Zweeds is de ''melodie'': het is een [[toontaal]]. Er bestaan twee verschillende toonaccenten, en deze kunnen betekenisonderscheidend zijn. Het woord ''anden'' betekent, afhankelijk van de intonatie, "de eend" of "de geest". Hoe de toonaccenten daadwerkelijk worden uitgesproken is sterk afhankelijk van waar de spreker vandaan komt. In het zuiden onderscheidt men de tonen meer in de lengte dan in de toonhoogte. Bovendien wordt een woord alleen met toonaccent uitgesproken wanneer het een belangrijke grammaticale functie in een zin vervult.
+
Kenmerkend voor de uitspraak van het Zweeds is de melodie: het is een toontaal. Er bestaan twee verschillende toonaccenten, en deze kunnen betekenisonderscheidend zijn. Het woord anden betekent, afhankelijk van de intonatie, "de eend" of "de geest". Hoe de toonaccenten daadwerkelijk worden uitgesproken is sterk afhankelijk van waar de spreker vandaan komt. In het zuiden onderscheidt men de tonen meer in de lengte dan in de toonhoogte. Bovendien wordt een woord alleen met toonaccent uitgesproken wanneer het een belangrijke grammaticale functie in een zin vervult.
  
De [[standaardtaal]] is het [[Rijkszweeds]] (''rikssvenska'') en is gebaseerd op de dialecten rond [[Stockholm]] en het [[Mälardal]]. Andere varianten van het Zweeds zijn het [[Finland-Zweeds]] en [[Estland-Zweeds]].
+
De standaardtaal is het Rijkszweeds (rikssvenska) en is gebaseerd op de dialecten rond [[Stockholm]] en het [[Mälardal]]. Andere varianten van het Zweeds zijn het Finland-Zweeds en Estland-Zweeds.
  
== Verwantschap ==
+
==Alfabet==
Het Zweeds behoort tot de [[Indo-Europese talen]], daarbinnen tot de [[Germaanse talen]] en daarbinnen de [[Noord-Germaanse talen]]. Samen met het [[Deens]] behoort het tot de [[Oost-Scandinavische talen]]. Het [[Noors]], [[IJslands]] en [[Faeröers]] behoren tot de [[West-Scandinavische talen]]. Het Zweeds, Noors en Deens zijn voor een groot deel onderling verstaanbaar. Vooral het gesproken en geschreven Noors en geschreven Deens (de uitspraak is totaal anders) is voor 80 tot 90% verstaanbaar voor Zweden. Door sommigen worden deze talen ook wel dialecten van elkaar genoemd. Pas sinds de 19e en 20e eeuw, toen de landen na eeuwen van oorlog zich een grondgebied hadden toegeëigend, en door nationalistische ideeën, groeiden de talen steeds meer uit elkaar. Langs de grenzen spreekt men dus nog steeds een op elkaar lijkend dialect.
+
Het Zweeds wordt geschreven met het Latijnse alfabet, waaraan na de Z [sèta] drie tekens zijn toegevoegd: Å, Ä en Ö. Deze worden als aparte letters gezien en ongeveer als [o], [è] en [eu] uitgesproken. De letter O wordt in de regel als [oe] en soms als [o] uitgesproken. Traditioneel werd de W niet als een aparte letter maar als een variant van de V beschouwd en dus ook bij de V gesorteerd, maar sinds april 2006 geldt de W [dubbel ve:] als een volwaardige letter van het Zweedse alfabet, waarmee het aantal letters op 29 komt. Diakritische tekens komen niet voor in de Zweedse taal, behalve bij leenwoorden en eigennamen.
  
== Verspreiding ==
+
==Grammatica==
[[Bestand:Svenska spåkets utbredning.PNG|thumb|right|200px|Verspreiding van het Zweeds]]
+
Het Zweeds is de nationale taal van [[Zweden]], voor 8 miljoen de moedertaal en voor 1 miljoen immigranten de tweede taal. Het is ook een [[officiële taal]] in [[Finland]] en de moedertaal van 5,9% (ca. 300.000 mensen) van de Finse bevolking, voornamelijk aan de zuidwestkust (en op de eilanden). Op [[Åland]] is het voor 95% van de bevolking de moedertaal. Verder is in 3 Finse gemeenten op het vasteland het Zweeds de enige officiële taal: [[Korsnäs (Finland)|Korsnäs]], [[Närpes]] en [[Larsmo]]. Het Zweeds is een verplicht vak op de middelbare school voor Finstaligen in heel Finland (gemiddeld 2 uur per week).
+
 
+
Ook in [[Estland]] is er een heel klein gedeelte van de bevolking dat Zweeds spreekt. In de Middeleeuwen was dit tegen de 10% van de Estse bevolking, maar tegenwoordig daalt dit aantal snel.
+
 
+
Zweeds is ook de moedertaal van een groep emigranten in de [[Verenigde Staten]], vooral in de staten [[Minnesota]] en [[Illinois (staat)|Illinois]]. Ook in Zuid-Amerika ([[Argentinië]] en [[Brazilië]]) zijn er kleine groepen Zweedstaligen.
+
Bovendien zijn er over de hele wereld 40.000 mensen die Zweeds leren (op volksuniversiteiten en andere scholen).
+
 
+
=== Officiële taal ===
+
Het Zweeds is de nationale (maar niet de officiële) taal van [[Zweden]]. Er zijn in het parlement wel stemmen opgegaan om het de enige officiële taal van Zweden te maken, maar dat voorstel is afgewezen. In Finland is het wel één van de twee officiële talen, naast het [[Fins]]. In de [[Europese Unie]] is het ook één van de 23 officiële talen. Tenslotte is het ook in de [[Noordse Raad]] één van de drie werktalen (naast het [[Deens]] en [[Noors]]).
+
 
+
== Alfabet ==
+
Het Zweeds wordt geschreven met het [[Latijns alfabet|Latijnse alfabet]], waaraan na de Z [sèta] drie tekens zijn toegevoegd: Å, Ä en Ö. Deze worden als aparte letters gezien en ongeveer als [o], [è] en [eu] uitgesproken. De letter O wordt in de regel als [oe] en soms als [o] uitgesproken.
+
Traditioneel werd de W niet als een aparte letter maar als een variant van de V beschouwd en dus ook bij de V gesorteerd, maar sinds april 2006 geldt de W als een volwaardige letter van het Zweedse alfabet, waarmee het aantal letters op 29 komt. Andere [[Diakritisch teken|diakritische tekens]] komen niet voor in de Zweedse taal, behalve bij leenwoorden en eigennamen.
+
 
+
== Geschiedenis ==
+
Het Zweeds is ontwikkeld uit het [[Oudnoords]], de taal die in een groot deel van [[Scandinavië]] rond de 8e eeuw werd gesproken door de [[Vikingen]]. Daarna splitste deze taal zich op in het westen en oosten. Tot de oostelijke taal behoorden het Zweeds en het [[Deens]]. Maar rond de 12e eeuw splitsten deze talen zich ook weer op in aparte talen. Het Zweeds werd vanaf die tijd beïnvloed door het [[Latijn]] en het [[Grieks]] en later het [[Duits]] en vooral het [[Nedersaksisch]]. Ook werden er veel woorden geleend uit het [[Nederlands]], vooral op het gebied van de zeevaart. In de 16e eeuw begon met de inleiding van de [[boekdrukkunst]] en de reformatie de tijd van het [[Nysvenska]] (Nieuw-Zweeds). Tot die tijd bestond er bijna alleen de spreektaal, maar door het drukken van de bijbel begon de taal steeds meer vorm te krijgen en uniformer te worden. Het Zweeds leende ook veel woorden uit het [[Frans]]. Nu is het de periode van het [[Nusvenska]] (Nu-Zweeds), die rond 1900 begon. Dit werd in gang gezet door de industrialisatie en de verstedelijking. Belangrijk was hiervoor de verandering van het aanspreken van vreemde personen met ''du'' (jij) in plaats van ''ni'' (u) (vanaf de jaren 70). Ook leent het Zweeds steeds meer woorden uit het [[Engels]].
+
 
+
== Grammatica ==
+
 
=== Zelfstandige naamwoorden ===
 
=== Zelfstandige naamwoorden ===
 
In het Zweeds worden, zoals in alle Noord-Germaanse talen, de zelfstandige naamwoorden verbogen. Waar in het Nederlands het onbepaald lidwoord (''een'') wordt gebruikt, heeft het Zweeds "en" (geslachtelijk) en "ett" (onzijdig), gevolgd door de standaardvorm.
 
In het Zweeds worden, zoals in alle Noord-Germaanse talen, de zelfstandige naamwoorden verbogen. Waar in het Nederlands het onbepaald lidwoord (''een'') wordt gebruikt, heeft het Zweeds "en" (geslachtelijk) en "ett" (onzijdig), gevolgd door de standaardvorm.
Regel 60: Regel 19:
  
 
De bijbehorende meervoudsvormen zijn: ''bil'''ar''''' (auto's) en ''bilar'''na''''' ('''de''' auto's), ''hus'' (huizen) en ''hus'''en''''' ('''de''' huizen).
 
De bijbehorende meervoudsvormen zijn: ''bil'''ar''''' (auto's) en ''bilar'''na''''' ('''de''' auto's), ''hus'' (huizen) en ''hus'''en''''' ('''de''' huizen).
 
Een ander voorbeeld aan de hand van het woord 'vis':
 
{| class="wikitable"
 
! rowspan=2 | &nbsp;
 
! colspan=2 | Enkelvoud
 
! colspan=2 | Meervoud
 
|-
 
! ''Onbepaalde vorm''
 
! ''Bepaalde vorm''
 
! ''Onbepaalde vorm''
 
! ''Bepaalde vorm''
 
|-
 
! ''Nominatief''
 
| fisk
 
| fisk'''en'''
 
| fisk'''ar'''
 
| fisk'''arna'''
 
|-
 
! ''Genitief''
 
| fisk'''s'''
 
| fisk'''ens'''
 
| fisk'''ars'''
 
| fisk'''arnas'''
 
|}
 
 
Hierbij moet overigens aangetekend worden dat de vormen niet altijd hetzelfde zijn. Er zijn verschillende groepen van zelfstandige naamwoorden met andere verbuigingen. De voorbeelden hier zijn slechts om een indruk te geven van de [[Zweedse zelfstandige naamwoorden]].
 
  
 
=== Werkwoorden ===
 
=== Werkwoorden ===
Regel 108: Regel 41:
 
* de tala'''de''' - zij spraken
 
* de tala'''de''' - zij spraken
  
== Uitspraak ==
+
==Woordenboek==
=== Klinkers ===
+
=== Basiswoorden ===
[[Bestand:Swedish monophthongs chart.svg|thumb|none|Klinkerfonemen in het Standaardzweeds]]
+
; Hallo. : Hej. (''...'')
 
+
; Hoe gaat het met jou? : Hur mår du? (''...'')
=== Medeklinkers ===
+
; Goed, dankuwel. : Tack, jag mår bra. (''...'')
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
+
; Hoe heet je? : Vad heter du? (''...'')
|
+
; Mijn naam is ______ . : Jag heter ______ . (''...'')
! colspan="2" | [[bilabiaal]]
+
; Aangename kennismaking. : Trevligt att träffa dig  (''...'')
! colspan="2" | [[labiodentaal]]
+
; Bedankt. : Tack. (''...'')
! colspan="3" | [[dentaal]]
+
; Graag gedaan. : Var så god (''...'')
![[Alveolar]]
+
; Hoe oud ben je. : Hur gammal är du? (''...'')
! colspan="2" | [[palataal]]
+
; Ja. : Ja.
! colspan="2" | [[velaar]]
+
; Nee. : Nej.
![[glottaal]]
+
; Het spijt me. : Jag är ledsen  (''...'')
|- align=center
+
; Tot ziens :  Adjö (''...'')
|[[plosief]]
+
; Dag : Hej då (''...'')
| p
+
; Ik spreek geen 'Zweeds'. : Jag kan inte tala 'svenska' (''...'')
| rowspan="2" | b
+
; Spreekt hier iemand Nederlands? : Talar någon Nederländska här? (''...'')
| colspan="2" |
+
; Help! : Hjälp! (''...'')
| t
+
; Let op! : Se upp  (''...'')
| rowspan="2" | d
+
; Goeiemorgen. : God morgon  (''...'')
|
+
; Goeiedag. : God dag (''...'')
|
+
; Goeiemiddag. : God eftermiddag (''...'')
| colspan="2" |
+
; Goedenavond. : God kväll (''...'')
| k
+
; Goeienacht (''bij het slapen'') : God natt (''...'')
| rowspan="2" | g
+
; Ik begrijp het. : Jag förstår (''...'')
|
+
; Ik begrijp het niet. : Jag förstår inte (''...'')
|- align=center
+
; Waar is het toilet? : Var ligger toaletten? (''...'')
|[[approximant]]
+
|
+
|
+
| rowspan="2" | v
+
|
+
| l
+
| rowspan="3" | r
+
|
+
| rowspan="2" | j
+
|
+
| h
+
|- align=center
+
|[[frikatief]]
+
| colspan="2" |
+
| f
+
| colspan="3" | s
+
| ɕ
+
| colspan="2" | ɧ
+
|
+
|- align=center
+
|[[vibrant]]
+
| colspan="2" |
+
| colspan="2" |
+
| colspan="3" |
+
| colspan="2" |
+
| colspan="2" |
+
|
+
|- align=center
+
|[[nasale medeklinker|nasaal]]
+
| colspan="2" | m
+
| colspan="2" |
+
| colspan="3" | n
+
|
+
| colspan="2" |
+
| colspan="2" | ŋ
+
|
+
|}
+
 
+
=== Uitspraak ===
+
Deze uitspraakregels gelden voor normale gevallen (volgens het [[Internationaal Fonetisch Alfabet]]), er zijn echter ook uitzonderingen. De gegeven Nederlandse klanken zijn slechts een grove benadering.
+
 
+
{| class="wikitable"
+
! Letter
+
! Geluid
+
! Beschrijving
+
! Voorbeeld
+
|-
+
| rowspan="2" | a
+
| [{{IPA|a}}]
+
| korte a als in ''zal''
+
| kall [{{IPA|kal}}] ''koud''
+
|-
+
| [{{IPA|ɑː}}]
+
| lange donkere a
+
| bra [{{IPA|brɑː}}] ''goed''
+
|-
+
| rowspan="3" | e
+
| [{{IPA|ɛ}}]
+
| korte e als in ''bed''
+
| vecka [{{IPA|ˈvɛˌka}}] ''week''
+
|-
+
| [{{IPA|eː}}]
+
| lange e als in ''Beet''
+
| heta [{{IPA|ˈheːta}}] ''heten''
+
|-
+
| [{{IPA|æ}}]
+
| voor r als open a-geluid
+
| berg [{{IPA|bærj}}] ''berg''
+
|-
+
| rowspan="2" | g
+
| [{{IPA|j}}]
+
| voor e, i, y, ä en ö plus na l en r als Nederlandse j
+
| gäst [{{IPA|jɛst}}] ''gast'', älg [{{IPA|ɛlj}}] ''eland''
+
|-
+
| [{{IPA|g}}]
+
| anders als Engelse g als in ''big''
+
| gammal [{{IPA|ˈgaˌmal}}] ''oud''
+
|-
+
| rowspan="2" | k
+
| [{{IPA|ɕ}}]
+
| voor e, i, y, ä en ö als in Duits ''ich''
+
| kyrka [{{IPA|ˈɕyrˌka}}] ''kerk''
+
|-
+
| [{{IPA|k}}]
+
| anders als Nederlandse k
+
| kall [{{IPA|kal}}] ''koud''
+
|-
+
| rowspan ="4" | o
+
| [{{IPA|ɔ}}]
+
| meestal kort als in ''bord''
+
| kort [{{IPA|kɔʈ}}] ''kort''
+
|-
+
| [{{IPA|ʊ}}]
+
| als oe-klank, als in ''boer''
+
| kort [{{IPA|kʊʈ}}] ''kaart''
+
|-
+
| [{{IPA|uː}}]
+
| meestal als oe-klank, als in ''loep''
+
| ko [{{IPA|kuː}}] ''koe''
+
|-
+
| [{{IPA|oː}}]
+
| bijna als o in ''oven''
+
| son [{{IPA|soːn}}] ''zoon''
+
|-
+
| r
+
| [{{IPA|r}}]
+
| rollende r
+
| rik [{{IPA|riːk}}] ''rijk''
+
|-
+
| s
+
| [{{IPA|s}}]
+
| als harde s
+
| se [{{IPA|seː}}] ''stof''
+
|-
+
| rowspan="2" | u
+
| [{{IPA|ɵ}}]
+
| tussen oe en uu in
+
| full [{{IPA|fɵl}}] ''vol''
+
|-
+
| [{{IPA|ʉː}}]
+
| bijna als Nederlandse ''vuur''
+
| ful [{{IPA|fʉːl}}] ''lelijk''
+
|-
+
| v
+
| [{{IPA|v}}]
+
| als w in ''wij''
+
| vara [{{IPA|ˈvɑːra}}] ''zijn''
+
|-
+
| rowspan="2" | y
+
| [{{IPA|y}}]
+
| zoals u in ''duur''
+
| lycka [{{IPA|ˈlyˌka}}] ''geluk''
+
|-
+
| [{{IPA|yː}}]
+
| tussen ie en uu in
+
| ny [{{IPA|nyː}}] ''nieuw''
+
|-
+
| rowspan="2" | å
+
| [{{IPA|ɔ}}]
+
| als o in ''bos''
+
| sång [{{IPA|sɔŋ}}] ''lied''
+
|-
+
| [{{IPA|oː}}]
+
| bijna als o in ''boos''
+
| kål [{{IPA|koːl}} ''kool''
+
|-
+
| rowspan="4" | ä
+
| [{{IPA|ɛ}}]
+
| korte e als in ''bed''
+
| häst [{{IPA|hɛst}}] ''paard''
+
|-
+
| [{{IPA|ɛː}}]
+
| lange e als in ''bed'' maar dan langer aanhouden
+
| äta [{{IPA|ˈɛːta}}] ''eten''
+
|-
+
| [{{IPA|æ}}]
+
| voor a als ''bel''
+
| färg [{{IPA|færj}}] ''kleur''
+
|-
+
| [{{IPA|æː}}]
+
| voor r als lange e ''bed'', maar langer aanhouden
+
| här [{{IPA|hæːr}}] ''hier''
+
|-
+
| rowspan="3" | ö
+
| [{{IPA|œ}}]
+
| als e in ''gewoon''
+
| kött [{{IPA|ɕœt}}] ''vlees''
+
|-
+
| [{{IPA|øː}}]
+
| bijna als eu-klank in ''leuk''
+
| lök [{{IPA|løːk}}] ''ui''
+
|-
+
| [{{IPA|œː}}]
+
| voor r als eu in ''leuk''
+
| för [{{IPA|fœːr}}] ''voor''
+
|}
+
 
+
Lettersamenstellingen:
+
{| class="wikitable"
+
! Lettersamenstelling
+
! Geluid
+
! Beschrijving
+
! Voorbeeld
+
|-
+
| dj, gj, hj, lj
+
| [{{IPA|j}}]
+
| als Nederlandse j
+
| djur [{{IPA|jʉːr}}] ''dier'', gjuta [{{IPA|ˈjʉːˌta}}] ''gieten'', hjul [{{IPA|jʉːl}}] ''wiel'', ljus [{{IPA|jʉːs}}] ''licht''
+
|-
+
| kj, tj
+
| [{{IPA|ɕ}}]
+
| als sj-klank in Nederlands ''ramsj''
+
| kjol [{{IPA|ɕuːl}}] ''rok'', tjuv [{{IPA|ɕʉːv}}] ''dief''
+
|-
+
| rd, rl, rn, rs, rt
+
| [{{IPA|ɖ}}], [{{IPA|ɭ}}], [{{IPA|ɳ}}], [{{IPA|ʂ}}], [{{IPA|ʈ}}]
+
| met r versmelten deze medeklinkers tot een [[retroflex]], dus met opgerolde tong
+
| bord [{{IPA|buːɖ}}] ''tafel'', pärla [{{IPA|ˈpæːˌɭa}}] ''parel'', barn [{{IPA|baɳ}}] ''kind'', först [{{IPA|fœʂt}}] ''eerst'', kort [{{IPA|kɔʈ}}] ''kort''
+
|-
+
| sch, sj, skj, stj, -sion, -tion
+
| [{{IPA|ɧ}}]
+
| als een zachte g gevolgd door een w
+
| schack [{{IPA|ɧak}}] ''schaken'', sjuk [{{IPA|ɧʉːk}}] ''ziek'', skjuta [{{IPA|ˈɧʉːta}}] ''schieten'', stjärna [{{IPA|ˈɧæˌɳa}}] ''ster'', station [{{IPA|staˈɧuːn}}] ''station''
+
|-
+
| rowspan="2" | sk
+
| [{{IPA|ɧ}}]
+
| voor e, i, y, ä, ö als in zachte g gevolgd door een w
+
| skön [{{IPA|ɧøːn}}] ''mooi/lekker''
+
|-
+
| [{{IPA|sk}}]
+
| anders als s+k aan elkaar
+
| skog [{{IPA|skuːg}}] ''bos''
+
|}
+
 
+
== Woordenschat ==
+
De Zweedse taal bestaat vooral uit woorden met een Germaanse oorsprong (zoals 'hus', 'kung', 'blom', 'gås'). Toen het christendom naar Zweden kwam werden er veel woorden uit het [[Latijn]] en [[Grieks]] geleend. Tijdens de handelsperiode met Duitsland werden er ook veel woorden uit het (Neder-)Duits geleend ('fråga', 'stad', 'borgmästare'). Ook werden vooral termen uit de zeevaart uit het [[Nederlands]] geleend, maar ook uit het gewone Nederlands ('skenhelig') In de 17e eeuw werd het [[Frans]] populair als cultuurtaal en dus kwamen er veel leenwoorden uit het Frans ('nivå', 'ateljé', 'byrå'). Vanaf de 19e eeuw begon het [[Engels]] grote invloed op het Zweeds uit te oefenen ('bojkott'). Tegenwoordig gebeurt dit in hoge mate ('airbag', 'new age', 'tejp' (van tape), 'mejl' (van e-mail)).
+
 
+
== Dialecten ==
+
* ''Zie het hoofdartikel'': [[Zweedse dialecten]]
+
 
+
== Voorbeelden ==
+
* Zweeds ''svenska'' /'swen-ska/
+
* Zweden ''Sverige'' /'swer-je/
+
* hallo! ''hej!'' /heej/
+
* dag! (bij afscheid), tot ziens! ''hej då!'' /'heej-do/
+
* alsjeblieft (vragend) ''tack'' /tak/
+
* alsjeblieft (aandringend) ''snälla'' /'snell-a/
+
* alsjeblieft (aanbiedend) ''varsågod'' /wâr-sjo-'ĝoed/
+
* dank u, dank je ''tack'' /tak/
+
* geen dank ''ingen orsak'' /'ing-en 'oe-sjaak/
+
* hoe gaat het? ''hur står det till?'' /huur stoor dê 'til/
+
* goed ''bra'' /brâ/
+
* slecht ''dåligt'' /'do-lit/
+
* waar ligt...? ''var ligger...?'' /'wâr ligg-er/
+
* hoeveel? (ontelbare eenheden) ''hur mycket?'' /huur 'mukk-e/
+
* hoeveel? (telbare eenheden) ''hur många?'' /huur 'mong-a/
+
* waar komt u/kom je vandaan? ''varifrån kommer du?'' /wâr-i-'froon 'komm-er du/
+
* ik kom uit Nederland/België ''jag kommer från Nederländerna/Belgien'' /jaĝ komm-er fron 'ne-der-len-der-na/bel-ĝi-en/
+
* spreekt u/spreek je Nederlands? ''talar du nederländska?'' /'tâ-lar du 'ne-der-len-ska/
+
* ja ''ja'' /jâ/
+
* nee ''nej'' /neej/
+
* proost! ''skål!'' /skool/
+
  
== Zie ook ==
 
* [[Zweedse dialecten]]
 
* [[Rinkeby-Zweeds]], een sociolect van de grote steden
 
* [[Lijst van getallen in diverse talen]]
 
  
{{InterWiki|code=sv}}
+
[[Categorie:Taalgids|Zweeds]]
{{wikt|Zweeds}}
+
{{wikibooks|Zweeds}}
+
{{Navigatie Germaanse talen}}
+
{{Commonscat|Swedish language}}
+
  
[[Categorie:Zweeds| ]]
 
  
{{Link FA|af}}
+
[[WikiPedia:Zweeds]]
{{Link FA|ca}}
+
{{Link FA|cs}}
+
{{Link FA|en}}
+
{{Link FA|no}}
+
{{Link FA|sv}}
+
{{Link GA|de}}
+
{{Link GA|zh}}
+
{{Link GA|ar}}
+
  
[[af:Sweeds]]
+
[[de:Sprachführer Schwedisch]]
[[als:Schwedische Sprache]]
+
[[en:Swedish phrasebook]]
[[am:ስዊድንኛ]]
+
[[fi:Ruotsin matkasanakirja]]
[[an:Idioma sueco]]
+
[[fr:Guide linguistique suédois]]
[[ang:Sƿēonisc sprǣc]]
+
[[it:Frasario svedese]]
[[ar:لغة سويدية]]
+
[[ja:スウェーデン語会話集]]
[[arc:ܠܫܢܐ ܣܘܝܕܝܐ]]
+
[[pl:Rozmówki szwedzkie]]
[[arz:سويدى]]
+
[[pt:Guia linguístico de sueco]]
[[ast:Suecu]]
+
[[az:İsveç dili]]
+
[[bar:Schwedisch]]
+
[[bat-smg:Švedu kalba]]
+
[[be:Шведская мова]]
+
[[be-x-old:Швэдзкая мова]]
+
[[bg:Шведски език]]
+
[[bn:সুয়েডীয় ভাষা]]
+
[[br:Svedeg]]
+
[[bs:Švedski jezik]]
+
[[ca:Suec]]
+
[[cdo:Sôi-diēng-ngṳ̄]]
+
[[ce:Şvedhoyn mott]]
+
[[ceb:Pinulongang Sweko]]
+
[[chr:ᎠᏂᏍᏫᏗ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ]]
+
[[ckb:زمانی سویدی]]
+
[[co:Lingua svedese]]
+
[[crh:İsveç tili]]
+
[[cs:Švédština]]
+
[[cu:Свєньскъ ѩꙁꙑкъ]]
+
[[cv:Швед чĕлхи]]
+
[[cy:Swedeg]]
+
[[da:Svensk (sprog)]]
+
[[de:Schwedische Sprache]]
+
[[diq:Swêdki]]
+
[[dsb:Šwedšćina]]
+
[[dv:ސުވެޑިޝް]]
+
[[ee:Swedgbe]]
+
[[el:Σουηδική γλώσσα]]
+
[[eml:Śvedéś]]
+
[[en:Swedish language]]
+
[[eo:Sveda lingvo]]
+
[[es:Idioma sueco]]
+
[[et:Rootsi keel]]
+
[[eu:Suediera]]
+
[[fa:زبان سوئدی]]
+
[[fi:Ruotsin kieli]]
+
[[fiu-vro:Roodsi kiil]]
+
[[fo:Svenskt mál]]
+
[[fr:Suédois]]
+
[[frp:Suèdouès]]
+
[[fy:Sweedsk]]
+
[[ga:An tSualainnis]]
+
[[gan:瑞典語]]
+
[[gd:Suainis]]
+
[[gl:Lingua sueca]]
+
[[gv:Soolynnish]]
+
[[he:שבדית]]
+
[[hi:स्वीडिश भाषा]]
+
[[hif:Swedish bhasa]]
+
[[hr:Švedski jezik]]
+
[[hsb:Šwedšćina]]
+
[[hu:Svéd nyelv]]
+
[[hy:Շվեդերեն]]
+
[[ia:Lingua svedese]]
+
[[id:Bahasa Swedia]]
+
[[ilo:Pagsasao a Suéko]]
+
[[io:Suediana linguo]]
+
[[is:Sænska]]
+
[[it:Lingua svedese]]
+
[[iu:ᔅᕗᓐᔅᑭᑐᑦ]]
+
[[ja:スウェーデン語]]
+
[[jv:Basa Swédia]]
+
[[ka:შვედური ენა]]
+
[[kbd:Шуэцэбзэ]]
+
[[kk:Швед тілі]]
+
[[kl:Svenskisuut]]
+
[[ko:스웨덴어]]
+
[[ku:Zimanê swêdî]]
+
[[kv:Свенска кыв]]
+
[[kw:Swedek]]
+
[[ky:Швед тили]]
+
[[la:Lingua Suecica]]
+
[[lbe:Швед маз]]
+
[[li:Zweeds]]
+
[[lij:Lengua svedeise]]
+
[[lmo:Lengua svedesa]]
+
[[lt:Švedų kalba]]
+
[[lv:Zviedru valoda]]
+
[[mdf:Шведонь кяль]]
+
[[mg:Fiteny soedoa]]
+
[[mhr:Швед йылме]]
+
[[mi:Reo Huitene]]
+
[[mk:Шведски јазик]]
+
[[mn:Швед хэл]]
+
[[mr:स्वीडिश भाषा]]
+
[[ms:Bahasa Sweden]]
+
[[myv:Шведэнь кель]]
+
[[mzn:سوئدی]]
+
[[nah:Sueciatlahtōlli]]
+
[[nds-nl:Zweeds]]
+
[[new:स्वीडिश भाषा]]
+
[[nn:Svensk]]
+
[[no:Svensk]]
+
[[nrm:Suédouais]]
+
[[oc:Suedés]]
+
[[os:Шведаг æвзаг]]
+
[[pa:ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ]]
+
[[pl:Język szwedzki]]
+
[[pms:Lenga svedèisa]]
+
[[pnb:سونسکا]]
+
[[pt:Língua sueca]]
+
[[qu:Suwiri simi]]
+
[[rm:Lingua svedaisa]]
+
[[ro:Limba suedeză]]
+
[[ru:Шведский язык]]
+
[[sco:Swadish leid]]
+
[[se:Ruoŧagiella]]
+
[[sh:Švedski jezik]]
+
[[simple:Swedish language]]
+
[[sk:Švédčina]]
+
[[sl:Švedščina]]
+
[[sq:Gjuha suedeze]]
+
[[sr:Шведски језик]]
+
[[stq:Swedisk]]
+
[[su:Basa Swédia]]
+
[[sv:Svenska]]
+
[[sw:Kiswidi]]
+
[[szl:Szwedzko godka]]
+
[[ta:சுவீடிய மொழி]]
+
[[tg:Забони шведӣ]]
+
[[th:ภาษาสวีเดน]]
+
[[tr:İsveççe]]
+
[[tt:Швед теле]]
+
[[ug:شۋېتسىيە تىلى]]
+
[[uk:Шведська мова]]
+
[[ur:سونسکا]]
+
[[vec:Łéngua svedexe]]
+
[[vep:Ročin kel']]
+
[[vi:Tiếng Thụy Điển]]
+
[[xmf:შვედური ნინა]]
+
[[yi:שוועדיש]]
+
[[yo:Èdè Sweden]]
+
[[zea:Zweeds]]
+
[[zh:瑞典語]]
+
[[zh-min-nan:Sverige-gí]]
+
[[zu:IsiSwidishi]]
+
[[WikiPedia:Zweedses]]
+

Huidige versie van 5 dec 2012 om 12:15

Dit artikel is een beginnetje En heeft aandacht nodig. Duik erin en help het groeien!


Het Zweeds (svenska) is een Noord-Germaanse of Scandinavische taal met ongeveer 9 miljoen sprekers. Het is de meestgesproken taal in Zweden (8,8 miljoen sprekers) en een van de officiële talen van Finland (300.000 sprekers). In de Finse autonome provincie Åland is het Zweeds de enige officiële taal.

Het Zweeds is nauw verwant aan de andere twee vasteland-Scandinavische talen, het Deens en het Noors. Het Zweeds en het Noors, en in iets mindere mate het Deens, zijn onderling redelijk verstaanbaar. Sommige woorden zijn anders, grammaticaal komen de talen overeen. De spelling is wel verschillend

De woordenschat van het Zweeds bestaat bijna geheel uit Germaanse woorden. Er zijn wel wat leenwoorden uit vooral het Latijn, Frans en (Neder)Duits. Tegenwoordig worden er veel woorden uit het Engels overgenomen, al dan niet aangepast of letterlijk vertaald (leenvertaling).

Kenmerkend voor de uitspraak van het Zweeds is de melodie: het is een toontaal. Er bestaan twee verschillende toonaccenten, en deze kunnen betekenisonderscheidend zijn. Het woord anden betekent, afhankelijk van de intonatie, "de eend" of "de geest". Hoe de toonaccenten daadwerkelijk worden uitgesproken is sterk afhankelijk van waar de spreker vandaan komt. In het zuiden onderscheidt men de tonen meer in de lengte dan in de toonhoogte. Bovendien wordt een woord alleen met toonaccent uitgesproken wanneer het een belangrijke grammaticale functie in een zin vervult.

De standaardtaal is het Rijkszweeds (rikssvenska) en is gebaseerd op de dialecten rond Stockholm en het Mälardal. Andere varianten van het Zweeds zijn het Finland-Zweeds en Estland-Zweeds.

Inhoud

Alfabet[bewerken]

Het Zweeds wordt geschreven met het Latijnse alfabet, waaraan na de Z [sèta] drie tekens zijn toegevoegd: Å, Ä en Ö. Deze worden als aparte letters gezien en ongeveer als [o], [è] en [eu] uitgesproken. De letter O wordt in de regel als [oe] en soms als [o] uitgesproken. Traditioneel werd de W niet als een aparte letter maar als een variant van de V beschouwd en dus ook bij de V gesorteerd, maar sinds april 2006 geldt de W [dubbel ve:] als een volwaardige letter van het Zweedse alfabet, waarmee het aantal letters op 29 komt. Diakritische tekens komen niet voor in de Zweedse taal, behalve bij leenwoorden en eigennamen.

Grammatica[bewerken]

Zelfstandige naamwoorden[bewerken]

In het Zweeds worden, zoals in alle Noord-Germaanse talen, de zelfstandige naamwoorden verbogen. Waar in het Nederlands het onbepaald lidwoord (een) wordt gebruikt, heeft het Zweeds "en" (geslachtelijk) en "ett" (onzijdig), gevolgd door de standaardvorm. Laten we als voorbeeld de woorden en bil (een auto) en ett hus (een huis) nemen. Als wij deze woorden willen voorzien van een bepaald lidwoord (de of het) verandert het Nederlands alleen het lidwoord, terwijl in het Zweeds het zelfstandig naamwoord in de zg. bepaalde vorm gezet wordt: 'de auto' wordt bilen, 'het huis' wordt zo huset. Dit laat zien dat het bepaald lidwoord wordt aangehecht aan het zelfstandige naamwoord.

De bijbehorende meervoudsvormen zijn: bilar (auto's) en bilarna (de auto's), hus (huizen) en husen (de huizen).

Werkwoorden[bewerken]

De grootste groep regelmatige Zweedse werkwoorden eindigen in hun infinitiefvorm op -a. Net als bij andere Scandinavische talen zoals het Deens en Noors zijn de vervoegingen bij alle persoonsvormen hetzelfde en bestaat deze uit een toevoeging van de -r aan de infinitief voor de tegenwoordige tijd en -de voor de verleden tijd.

Voorbeeld:

infinitief: att tala (spreken - het woord 'att' komt alleen los voor de infinitief voor en is vrij lastig te vertalen, wel vergelijkbaar met het Engelse 'to' - 'att tala' / 'to speak', of het Nederlandse '(om) te spreken')

  • jag talar - ik spreek
  • du talar - jij spreekt
  • han/hon talar - hij/zij spreekt
  • vi talar - wij spreken
  • ni talar- jullie spreken/u spreekt
  • de talar - zij spreken
  • jag talade - ik sprak
  • du talade - jij sprak
  • han/hon talade - hij/zij sprak
  • vi talade - wij spraken
  • ni talade - jullie spraken/ u sprak
  • de talade - zij spraken

Woordenboek[bewerken]

Basiswoorden[bewerken]

Hallo. 
Hej. (...)
Hoe gaat het met jou? 
Hur mår du? (...)
Goed, dankuwel. 
Tack, jag mår bra. (...)
Hoe heet je? 
Vad heter du? (...)
Mijn naam is ______ . 
Jag heter ______ . (...)
Aangename kennismaking. 
Trevligt att träffa dig (...)
Bedankt. 
Tack. (...)
Graag gedaan. 
Var så god (...)
Hoe oud ben je. 
Hur gammal är du? (...)
Ja. 
Ja.
Nee. 
Nej.
Het spijt me. 
Jag är ledsen (...)
Tot ziens 
Adjö (...)
Dag 
Hej då (...)
Ik spreek geen 'Zweeds'. 
Jag kan inte tala 'svenska' (...)
Spreekt hier iemand Nederlands? 
Talar någon Nederländska här? (...)
Help! 
Hjälp! (...)
Let op! 
Se upp (...)
Goeiemorgen. 
God morgon (...)
Goeiedag. 
God dag (...)
Goeiemiddag. 
God eftermiddag (...)
Goedenavond. 
God kväll (...)
Goeienacht (bij het slapen
God natt (...)
Ik begrijp het. 
Jag förstår (...)
Ik begrijp het niet. 
Jag förstår inte (...)
Waar is het toilet? 
Var ligger toaletten? (...)

Varianten

Handelingen

Docents

In andere talen

other sites