Doe mee en deel je reiskennis!

Taalgids IJslands: verschil tussen versies

Uit Wikitravel
Ga naar: navigatie, zoeken
(Nieuwe pagina: {{Leeg}})
 
(+ Cat)
 
(4 tussenliggende versies door één gebruiker worden niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
{{Leeg}}
+
{{Beg}}
 +
Het '''IJslands''' (''íslenska'') is een Noord-Germaanse taal met bijna 320.000 sprekers. Het is de officiële taal van [[IJsland]].
 +
 
 +
Het IJslands behoort samen met het Faeröers tot de westelijke of eiland-Scandinavische talen. Het is niet zonder meer te verstaan voor sprekers van de Scandinavische talen van het vasteland: Noors, Zweeds en Deens.
 +
 
 +
Een opvallend kenmerk van het IJslands is het sterke purisme, dat een grote invloed op de ontwikkeling van de taal heeft gehad. Waar de andere Germaanse talen overspoeld werden met leenwoorden uit Frans en Latijn, en de vasteland-Scandinavische talen bovendien met leenwoorden uit het Nederduits, heeft men in IJsland steeds geprobeerd voor de benaming van nieuwe begrippen uit de bron van erfwoorden te putten. Het IJslands is een rijke taal, vanwege de vele eeuwen sagaliteratuur. Daardoor kon men vaak vergeten woorden uit het verleden nemen om nieuwe begrippen aan te duiden. Zo werd 'telefoon' sími, naar een oud woord voor 'draad', en 'scherm' (beeldscherm, computerscherm) skjár, naar een oud woord voor 'venster'. De laatste jaren neemt het aantal leenwoorden echter toe in het IJslands.
 +
 
 +
==Alfabet==
 +
Het IJslands wordt met het Latijnse alfabet geschreven, waaraan verschillende tekens zijn toegevoegd: Áá, Éé, Íí, Óó, Úú, Ýý, Ðð (edh), Þþ (thorn), Ææ en Öö. De alfabetische volgorde is: A Á B (C) D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P (Q) R S T U Ú V (W) X Y Ý (Z) Þ Æ Ö.
 +
 
 +
De letters c, q, w en z worden niet gebruikt, behalve voor woorden en namen van niet-IJslandse afkomst.
 +
 
 +
==Uitspraak==
 +
De speciale letter thorn (þ) geeft de klank weer die men ook tegenkomt als de th in het Engelse think (ongeveer als de Griekse letter Θ (theta), en de eth (ð) is daar de stemhebbende variant van (als de th in het Engelse that of de Griekse letter Δ (delta)), evenwel staat de letter ð in het IJslands nooit aan het begin, noch de letter þ aan het eind van een woord. De thorn komt uit het oude runenalfabet.
 +
 
 +
Verder klinken i en y gelijk, alsook í en ý. De in onbruik geraakte z klinkt als s, net als in alle Noord-Germaanse talen.
 +
 
 +
==Geschiedenis==
 +
IJsland werd tussen 800 en 1000 bevolkt vanuit [[Noorwegen]]. Het IJslands heeft zich ontwikkeld uit het Oudnoors. In Noorwegen vonden, net als in de rest van het Germaanse taalgebied, in de eeuwen daarna grote taalveranderingen plaats, al of niet veroorzaakt door de intensieve contacten met de Nederduits sprekende handelslieden van de Hanze, maar op het afgelegen IJsland gebeurde dat bijna niet en bleven de woordenschat en het verbuigingssysteem vrijwel onveranderd. De uitspraak is wel veranderd. Het IJslands bezit een aantal fonemen die zeldzaam zijn in andere Europese talen, bijvoorbeeld een stemloze l, n, m en r.
 +
 
 +
== Grammatica==
 +
In het IJslands is het oude Scandinavische verbuigingssysteem dus nog helemaal intact. Alle zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, lidwoorden, aanwijzende voornaamwoorden, bezittelijke voornaamwoorden, eigennamen, (rang)telwoorden enzovoorts worden verbogen in vier naamvallen, die voor alle drie woordgeslachten aparte vormen kennen. Daarnaast kent het IJslands nog sterke en zwakke verbuigingen.
 +
 
 +
Ter illustratie volgt hier de verbuiging van het onregelmatige mannelijke woord fjörður, 'fjord'.
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-----
 +
|
 +
 
 +
! enkelvoud !! meervoud
 +
|-----
 +
| nominatief: || '''fjörður''' || '''firðir'''
 +
|-----
 +
| genitief: || '''fjarðar''' || '''fjarða'''
 +
|-----
 +
| datief: || '''firði''' || '''fjörðum'''
 +
|-----
 +
| accusatief: || '''fjörð''' || '''firði'''
 +
|}
 +
 
 +
Het bepaald lidwoord wordt, net als in de andere Scandinavische talen, achter het zelfstandig naamwoord geplakt (aangehecht lidwoord), waardoor je vormen kunt krijgen als fjarðarins 'van de fjord', fjörðunum 'aan de fjorden'. Het onbepaald lidwoord kent het IJslands niet. Fjörður kan dus zowel 'fjord' als 'een fjord' betekenen.
 +
 
 +
==Woordenboek==
 +
===Basiswoorden===
 +
 
 +
{{infobox|Gebruikelijke uitdrukkingen|
 +
; OPEN : Opið
 +
; GESLOTEN : Lokað
 +
; INGANG : Inn of Inngangur
 +
; UITGANG : Út, Útgangur
 +
; GEEN TOEGANG : Aðgangur bannaður
 +
; DUWEN : Ýta, Ýtið
 +
; TREKKEN : Toga, Togið
 +
; TOILET, WC : Baðherbergi, Klósett, WC, VK
 +
; HEREN : Menn, Herrar
 +
; DAMES : Konur
 +
; MANNEN : Menn, Karlar of Karlmenn
 +
; VROUWEN : Konur
 +
; VERBODEN : Bannaður
 +
; WAARSCHUWING: Varúð}}
 +
 
 +
; Hallo. :  Halló. (''...'')
 +
; Hallo (informeel). :  Sæll (tegen een man), Sæl (tegen een vrouw). (''...'')
 +
; Hey : Hæ (''...'')
 +
; Hoe gaat het met jou? :  Hvað segirðu gott? (''...'')
 +
; Goed, dankuwel. :  Ég segi allt gott, þakka þér fyrir. (''...'')
 +
; Hoe heet je? :  Hvað heitirðu? (''...'')
 +
; Mijn naam is ______ . :  Ég heiti ______ . (''...'')
 +
; Aangename kennismaking. :  Komdu sæll (tegen een man), Komdu sæl (tegen een vrouw). (''...'')
 +
; Alstublieft. :  Gjörðu svo vel (enkelvoud), Gerið þið svo vel (meervoud). (''...'')
 +
; Bedankt. :  Þakka þér fyrir. (''...'')
 +
; Bedankt. (informeel) :  Takk. (''...'')
 +
; Graag gedaan. :  Ekkert að þakka. (''...'')
 +
; JA. : Já. (''...'')
 +
; Nee. : Nei. (''...'')
 +
; Het spijt me. : Því miður. (''...'')
 +
; Tot ziens. : Bless. (''...'')
 +
; Ik spreek geen IJslands. :  Ég tala ekki íslensku. (''...'')
 +
; Spreekt u Nederlands? :  Talarðu Hollensku? (''...'')
 +
; Spreekt hier iemand Nederlands? :  Er einhver hér sem talar Hollensku? (''...'')
 +
; Help! :  Hjálp! (''...'')
 +
; Let op! :  Varúð! (''...'')
 +
; Goeiemorgen. :  Góðan daginn. (''...'')
 +
; Goedenavond. :  Gott kvöld. (''...'')
 +
; Goeienacht. :  Góða nótt. (''...'')
 +
; Ik begrijp het niet. :  Ég skil ekki. (''...'')
 +
; Wilt u traag praten? : Gætirðu talað hægar? (''...'')
 +
; Hoe zegt u _____ in het IJslands? : Hvernig segir maður _____ á íslensku? (''...'')
 +
; OK. : Allt í lagí. (''...'')
 +
; Waar is het toilet? :  Hvar er klósettið? (''...'')
 +
 
 +
 
 +
[[Categorie:Taalgids|IJslands]]
 +
 
 +
 
 +
[[WikiPedia:IJslands]]
 +
 
 +
[[en:Icelandic phrasebook]]
 +
[[fi:Islannin matkasanakirja]]
 +
[[fr:Guide linguistique islandais]]
 +
[[sv:Isländsk parlör]]

Huidige versie van 21 jan 2011 om 12:14

Dit artikel is een beginnetje En heeft aandacht nodig. Duik erin en help het groeien!


Het IJslands (íslenska) is een Noord-Germaanse taal met bijna 320.000 sprekers. Het is de officiële taal van IJsland.

Het IJslands behoort samen met het Faeröers tot de westelijke of eiland-Scandinavische talen. Het is niet zonder meer te verstaan voor sprekers van de Scandinavische talen van het vasteland: Noors, Zweeds en Deens.

Een opvallend kenmerk van het IJslands is het sterke purisme, dat een grote invloed op de ontwikkeling van de taal heeft gehad. Waar de andere Germaanse talen overspoeld werden met leenwoorden uit Frans en Latijn, en de vasteland-Scandinavische talen bovendien met leenwoorden uit het Nederduits, heeft men in IJsland steeds geprobeerd voor de benaming van nieuwe begrippen uit de bron van erfwoorden te putten. Het IJslands is een rijke taal, vanwege de vele eeuwen sagaliteratuur. Daardoor kon men vaak vergeten woorden uit het verleden nemen om nieuwe begrippen aan te duiden. Zo werd 'telefoon' sími, naar een oud woord voor 'draad', en 'scherm' (beeldscherm, computerscherm) skjár, naar een oud woord voor 'venster'. De laatste jaren neemt het aantal leenwoorden echter toe in het IJslands.

Alfabet[bewerken]

Het IJslands wordt met het Latijnse alfabet geschreven, waaraan verschillende tekens zijn toegevoegd: Áá, Éé, Íí, Óó, Úú, Ýý, Ðð (edh), Þþ (thorn), Ææ en Öö. De alfabetische volgorde is: A Á B (C) D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P (Q) R S T U Ú V (W) X Y Ý (Z) Þ Æ Ö.

De letters c, q, w en z worden niet gebruikt, behalve voor woorden en namen van niet-IJslandse afkomst.

Uitspraak[bewerken]

De speciale letter thorn (þ) geeft de klank weer die men ook tegenkomt als de th in het Engelse think (ongeveer als de Griekse letter Θ (theta), en de eth (ð) is daar de stemhebbende variant van (als de th in het Engelse that of de Griekse letter Δ (delta)), evenwel staat de letter ð in het IJslands nooit aan het begin, noch de letter þ aan het eind van een woord. De thorn komt uit het oude runenalfabet.

Verder klinken i en y gelijk, alsook í en ý. De in onbruik geraakte z klinkt als s, net als in alle Noord-Germaanse talen.

Geschiedenis[bewerken]

IJsland werd tussen 800 en 1000 bevolkt vanuit Noorwegen. Het IJslands heeft zich ontwikkeld uit het Oudnoors. In Noorwegen vonden, net als in de rest van het Germaanse taalgebied, in de eeuwen daarna grote taalveranderingen plaats, al of niet veroorzaakt door de intensieve contacten met de Nederduits sprekende handelslieden van de Hanze, maar op het afgelegen IJsland gebeurde dat bijna niet en bleven de woordenschat en het verbuigingssysteem vrijwel onveranderd. De uitspraak is wel veranderd. Het IJslands bezit een aantal fonemen die zeldzaam zijn in andere Europese talen, bijvoorbeeld een stemloze l, n, m en r.

Grammatica[bewerken]

In het IJslands is het oude Scandinavische verbuigingssysteem dus nog helemaal intact. Alle zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, lidwoorden, aanwijzende voornaamwoorden, bezittelijke voornaamwoorden, eigennamen, (rang)telwoorden enzovoorts worden verbogen in vier naamvallen, die voor alle drie woordgeslachten aparte vormen kennen. Daarnaast kent het IJslands nog sterke en zwakke verbuigingen.

Ter illustratie volgt hier de verbuiging van het onregelmatige mannelijke woord fjörður, 'fjord'.

 

enkelvoud meervoud
nominatief: fjörður firðir
genitief: fjarðar fjarða
datief: firði fjörðum
accusatief: fjörð firði

Het bepaald lidwoord wordt, net als in de andere Scandinavische talen, achter het zelfstandig naamwoord geplakt (aangehecht lidwoord), waardoor je vormen kunt krijgen als fjarðarins 'van de fjord', fjörðunum 'aan de fjorden'. Het onbepaald lidwoord kent het IJslands niet. Fjörður kan dus zowel 'fjord' als 'een fjord' betekenen.

Woordenboek[bewerken]

Basiswoorden[bewerken]

Gebruikelijke uitdrukkingen


OPEN 
Opið
GESLOTEN 
Lokað
INGANG 
Inn of Inngangur
UITGANG 
Út, Útgangur
GEEN TOEGANG 
Aðgangur bannaður
DUWEN 
Ýta, Ýtið
TREKKEN 
Toga, Togið
TOILET, WC 
Baðherbergi, Klósett, WC, VK
HEREN 
Menn, Herrar
DAMES 
Konur
MANNEN 
Menn, Karlar of Karlmenn
VROUWEN 
Konur
VERBODEN 
Bannaður
WAARSCHUWING
Varúð
Hallo. 
Halló. (...)
Hallo (informeel). 
Sæll (tegen een man), Sæl (tegen een vrouw). (...)
Hey 
Hæ (...)
Hoe gaat het met jou? 
Hvað segirðu gott? (...)
Goed, dankuwel. 
Ég segi allt gott, þakka þér fyrir. (...)
Hoe heet je? 
Hvað heitirðu? (...)
Mijn naam is ______ . 
Ég heiti ______ . (...)
Aangename kennismaking. 
Komdu sæll (tegen een man), Komdu sæl (tegen een vrouw). (...)
Alstublieft. 
Gjörðu svo vel (enkelvoud), Gerið þið svo vel (meervoud). (...)
Bedankt. 
Þakka þér fyrir. (...)
Bedankt. (informeel) 
Takk. (...)
Graag gedaan. 
Ekkert að þakka. (...)
JA. 
Já. (...)
Nee. 
Nei. (...)
Het spijt me. 
Því miður. (...)
Tot ziens. 
Bless. (...)
Ik spreek geen IJslands. 
Ég tala ekki íslensku. (...)
Spreekt u Nederlands? 
Talarðu Hollensku? (...)
Spreekt hier iemand Nederlands? 
Er einhver hér sem talar Hollensku? (...)
Help! 
Hjálp! (...)
Let op! 
Varúð! (...)
Goeiemorgen. 
Góðan daginn. (...)
Goedenavond. 
Gott kvöld. (...)
Goeienacht. 
Góða nótt. (...)
Ik begrijp het niet. 
Ég skil ekki. (...)
Wilt u traag praten? 
Gætirðu talað hægar? (...)
Hoe zegt u _____ in het IJslands? 
Hvernig segir maður _____ á íslensku? (...)
OK. 
Allt í lagí. (...)
Waar is het toilet? 
Hvar er klósettið? (...)

Varianten

Handelingen

Docents

In andere talen

other sites