Difference between revisions of "Hiligaynon phrasebook"

Revision as of 07:48, 19 November 2012

Hiligaynon is spoken in the Western Visayas region as well as in South Cotabato in Mindanao, in the Philippines. It is a part of the family of Visayan languages. The language contains many Spanish loanwords. It is also known as Illongo because many of its speakers originate in the province of Iloilo. Hiligaynon is spoken by 11 million people, making it the 3rd most spoken native language in the Philippines.

Pronunciation guide

Pronunciation is similar to Tagalog and Capiznon.

Vowels

a 

like 'a' in "apple"

e 

like 'e' in "bed" (often silent at the end of a word)

i 

like 'i' in "fin"

o 

like 'o' in "dog"

u 

like 'oo' in "hoop"

Consonants

b 

like 'b' in "bed"

c 

like 'k' in "kid"

d 

like 'd' in "dog"

f 

like 'ph' in "phone"

g 

like 'g' in "go"

h 

like 'h' in "help"

j 

like 'dg' in "edge"

k 

like 'c' in "cat"

l 

like 'l' in "love"

m 

like 'm' in "mother"

n 

like 'n' in "nice"

p 

like 'p' in "pig"

q 

like 'q' in "quest" (with "u", almost always)

r 

like 'r' in "row"

s 

like 'ss' in "hiss"

t 

like 't' in "top"

v 

like 'v' in "victory"

w 

like 'w' in "weight"

x 

like 'cks' in "kicks", 'h' in "help"

y 

like 'y' in "yes", like 'ie' in "pie"

z 

like 'z' in "haze"

Common digraphs

ay 

like 'ai' in "chai"

aw 

like 'ow' in "cow"

ey 

like 'ay' in "say"

iw 

like 'iw' in "eew"

ow 

like 'ow' in "row"

oy 

like 'oy' in "boy"

Phrase list

Basics

Hello. 

Hello. (Same as in English)

Hello. (informal) 

Hi. (Same as in English)

How are you? 

Kamusta ka na? (KaMOOStah KAH nah?)

Fine, thank you. 

Ma-yu man ako. (Mah-YUH man AKOH)

What is your name? 

Ano ang ngalan mo? (Ano ang NGAlan moh?)

My name is ______ . 

Ang ngalan ko ______ . (Ang NGAlan koh ay si ______.)

Nice to meet you. 

Nalipay ako makilala ka. (NaLIpay AKOH makilala KAH)

Please. 

Palihog. (PaLIhog)

Thank you. 

Salamat. (SaLAHmat)

You're welcome. 

Wala sang anuman. (WaLA sang anoMAN)

Yes. 

Hu-o. (Hu-Oh)

No. 

Indi. (INdi)

Excuse me. (getting attention) 

Palihog sang madali lang. (PaLIhog sang MAdali lang)

I'm sorry. 

Pasensyaha lang ako. (PAsenSYAha lang akoh)

Goodbye 

Asta sa liwat. (ASta sa leeWAT)

Goodbye (informal) 

Bai Bai. (Bye Bye)

I can't speak Hiligaynon/Illongo [well]. 

Indi ako makahambal sang Illongo[sang maayu]. (INdi AKOH makaHAMbal sang IilLONGo[sang maAYU])

Do you speak English? 

Makahambal ka sang Ingles? (MakaHAMbal ka sang INGgles?)

Is there someone here who speaks English? 

May ari diri makahambal sa Ingles (')

Help! 

Bulig! (BuLIG!)

Look out! 

Halong!/Lantaw-a sang maayu! (HaLONG!/LanTAW-WA sang MaAYU)

Good morning. 

Maayu nga Aga. (MaAYU NGA aGA)

Good evening. 

Maayu nga Hapon. (MaAYU NGA HAApon)

Good night. 

Maayu nga Gab-i. (MaAYU nga GAB-EE)

Good night (to sleep) 

Maayu nga Gab-i, Tulog na 'ta. (MaAYU nga Gab-i, TUlog na 'TAH)

I don't understand. 

Indi ko ma-intindihan/intsinde. (INdi ko mah-inTINdihan/InCHINdeh)

Where is the toilet? 

Diin ang kasilyas/banyo? (DiIN ang KAHsilyas/BanYU?)

How do you say ____? 

Paano mo hambalon ang ____? (PaANOH mo HAMbalLON ang ____?)

What is this called? 

Ano ang tawag sa ini? (Ano ang taWAG sa eeNI)

What is that called? 

Ang ang tawag sa ina? (Ano ang taWAG sa eeNA)

Problems

Leave me alone. 

Pabayaa ako. (PabahYAH-AH ako)

Go away. 

Halin 'to. (Ha-LIN 'TOH)

Don't touch me! 

Indi ko pagtanduga! (InDEE ko pagTANDUG-gah)

Police! 

Pulis! (PuhLIS!)

I'm calling the police. 

Tawgun ko ang pulis. (TawGON koh ang PuhLIS)

Stop! Rapist! 

Tama na! Maniyak! (Tahmah nah! ManiYAK!)

Stop! Thief! 

Tama na! Kawatan! (Tahmah nah! KaWAHtan!)

I need your help. 

Kinahanglan ko sang bulig mo. (Kee-na-hang-lan ko sang BuLIG)

I'm lost. 

Nadula ako. (Nah-DU-lah ako.)

I lost my bag. 

Nadula ko ang bag ko. (Nah-DU-lah ko ang bag ko)

I lost my wallet. 

Nadula ko ang wallet ko. (Nah-DU-lah ko ang wallet ko)

I'm sick. 

May-sakit ako. (MA-y SahKIT ako.)

I've been injured. 

Na-sugatan ako. (Nah-suGAHtan ako.)

I need a doctor. 

Kinahanglan ko sang duktor. (Kee-na-hang-lan ko sang DUK-tor)

Can I borrow your phone? 

Pwede hulamon ang telepono mo? (PuweDEH huLAHmon ang telePONO mo?)

Numbers

Spanish numbers are commonly used than Illongo numbers.

1 

Isa (EE-sah)/Uno

2 

Duwa/Duha (Du-WAH/Du-HA)/Dos

3 

Tatlo (Tat-LO)

4 

Apat (AhPAT)

5 

Lima (LeeMAH)

6 

Anum (AHnum)

7 

Pito (PEEto)

8 

Walo (WahLO)

9 

Siyam (SYA-am)

10 

Sampu (SamPUH)

Time

now 

Subong (SuBONG)

later 

Karun (KaRUUN)

before 

Sang-una (Sang-UU-nah)

after 

Pagkatapos (PagKAHTAHpus)

early morning (used during 1am - 5am) - Kaagahun (ka-a-GAH-hun)

morning 

Aga (Ah-Gah)

afternoon 

Hapon (HaaPON)

evening 

Gabi (Gab-EE)

in the evening 

Sa Gabi (Sa Gab-EE)

night 

Gabi (Gab-EE)

Clock time

hour 

Oras (O-RAS)

minute 

Minuto (Me-nuto)

one o'clock, 1

00am : Ala-Una sang kaagahun (A-la U-NAH sang ka-a-GAH-hun)

two o'clock, 2

00am : Alas-Dos sang aga (A-las DOS sang AH-GAH)

three o'clock, 3

00pm : Alas-Tres sang hapon (A-las TRES sang HaaPON)

six o'clock, 6

00pm : Alas-sais sang gabi (A-las Sa-EES/Sa-AYS sang HaaPON)

Durations

___ second(s) 

___ na ka sekundo (___ na kah se-KUN-do)

___ minute(s) 

___ na ka minuto (___ na kah me-nuto)

___ hour(s) 

___ na ka oras (___ na kah o-RAS)

___ day(s) 

___ na ka adlaw (___ na kah ad-L-AW)

___ week(s) 

___ na ka semana (___ na kah se-MAH-na)

___ month(s) 

___ na ka bulan (___ na kah bu-LAN)

___ year(s) 

___ na ka tuig (___ na kah tu-ig)

___ decade(s) 

___ na ka dekada (___ na kah de-KAH-da)

Daily 

Adlaw-adlaw/Kada Adlaw (Ad-L-AW - Ad-L-AW/Kah-dah Ad-L-AW)

Monthly 

Kada Bulan (Kah-dah bu-LAN)

Days

The days are derived from Spanish.

today 

Subong nga adlaw (Su-BONG nga ad-L-AW)

yesterday 

Kagapon (Ka-ga-PON)

tomorrow 

Buwas (Bu-was)

this week 

Subong nga semana (Su-BONG nga se-MAH-na)

last week 

Sadto nga semana (Sang ee-SAH ka se-MAH-na)

next week 

Sunod nga semana (Su-NOD ka se-MAH-na)

Monday 

Lunes (Luh-nes)

Tuesday 

Martes (Mar-TESS)

Wednesday 

Miyerkoles (Mi-YER-koh-les)

Thursday 

Huwebes (Hu-we-BES)

Friday 

Biyernes (Be-YER-ness)

Saturday 

Sabado (Sa-BAH-doh)

Sunday 

Domingo (Doh-MEENG-goh)

Months

January 

Enero (Ee-NEH-ROH)

February 

Pebrero (PEB-re-roh)

March 

Marso (MAR-soh)

April 

Abril (Ah-BRIL)

May 

Mayo (Mah-Yoh)

June 

Hunyo (Hun-Yoh)

July 

Hulyo (Hul-Yoh)

August 

Agosto (Ah-GUS-toh)

September 

Septyembre (Sip-ti-yem-bre)

October 

Oktobre (Uuk-tob-Reh)

November 

Nobiyembre (Noh-bi-yem-bre)

December 

Disyembre (Dee-si-yem-bre)

Transportation

Transportation 

Transportasyon (Trans-por-ta-syon)

Jeepney, Bus, Ship

Jeepney 

Jeep (Jeep)

Bus 

Bus (Boos)

Ship/Boat 

Barko (Bar-KOH)

How much is from ____ to ____? 

Pila ang bayad halin sa ____ hasta sa _____? (Pee-la ang Bah-yad ha-lin sa ___ Has-ta sa ____?)

Please pass the payment. 

Palihog bayad. (Pa-lee-hog bah-yad)

Where does this jeepney/bus/ship go? 

Diin ang jeep/bus/barko ni ga pakadto? (Dee-in ang jeep/boos/bar-koh ni gah PAH-kad-toh)

How much is the payment? 

Pila ang bayad? (Pee-la ang Bah-yad?)

What time does this bus/ship go? 

Ano oras ga-halin ang bus/barko na ini? (Ano O-RAS gah-ha-LIN ang boos/barko na ee-ni?)

What time does this bus/ship arrive? 

Ano oras ma-abot ang bus/barko na ini? (Ano O-RAS ma-ah-bot ang bar-koh na ee-ni?)

Taxi

Taxi! 

Taksi! (Tak-SEE)

Take me to ____, please. 

Palihog, pakadto-a ako sa ____. (Pa-LEE-hog, pa-KAD-too-AH ako sa ___.)

How much does it cost to get to ____? 

Pila ang bayad pakadto sa ____? (Pee-la ang Bah-YAD pa-KAD-too sa ____?)

Please, take me there. 

Palihog, pakadto-a ako didto. (Pa-LEE-hog, pa-KAD-too-AH ako DIDtoh)

Money

Money. 

Kwarta. (KUWAR-tah)

Do you accept American/Australian/Canadian dollars? 

Ga-baton kamo sang Amerikanong/Australyanong/Kanadiyanong dolyar? (Ga-BAHtoon kah-mu sang A-mee-ree-KAH-NONG/Os-tral-YAH-nong/Kah-nah-di-yanong dool-yar?)

Do you accept credit cards? 

Ga-baton kamo sang Credit card? (Ga-BAHtoon kah-mu- sang Credit Card?)

Can you change money for me? 

Pwede ka mag pa-baylo sang kwarta para sa akon? (Pu-WE-deh mag ka Pa-BAI-loh sang ku-WAAR-ta Pah-ra sa Ah-kon?

What is the exchange rate? 

Pila ang pag-pabaylo subong? (Pee-lah ang pag-pa-BAI-loh suh-BONG)

Where is an automatic teller machine? (ATM) 

Diin ang ATM? (Dee-in ang ATM?)

Eating

Breakfast. 

Pamahaw (Pa-MAH-haw)

Lunch. 

Panyaga (PA-nya-gah)

Snack time (Tea). 

Pamahaw (Pa-MAH-haw)

Dinner. 

Panyapon (PA-nya-pon)

I would like ___. 

Gusto ko sang ___. (Gus-TOH ko sang ___.)

I would like a dish containing ___. 

Gusto ko sang sud-an nga may-ara sang ___. (Gus-TOH ko sang SUD-an nga mai-a-rah sang ___.)

Chicken. 

Manok (Mah-NOK)

Beef. 

Karne sang Baka (Kar-NEH sang BA-kah)

Pork. 

Baboy (Bah-boy)

Fish. 

Isda (Is-DAH)

Eggs. 

Itlog (Eet-Log)

Vegetables. 

Utan (Ooh-Tan)

Fruit. 

Prutas (PRUH-tass)

Bread. 

Tinapay (Tee-Nah-pai)

Coffee. 

Kape (Kah-Peh)

Tea. 

Tsaa (Chaa/Cha-ah)

Juice. 

Jus (Jus)

Water. 

Tubig (Too-Big)

Salt. 

Asin (Ah-sin)

I'm finished. 

Tapos na ako (TAH-pos na ako)

I'm full. 

Busog na ako (Buh-sug na ako)

I'm hungry. 

Gutom ako (Goo-tum ako)

I don't want to eat. 

Indi ko gusto magkaon. (IN-dee ko GUS-toh mag-KA-oon)

It was delicious. 

Namit sang ginluto. (Nah-mit sang GIN-LUH-toh)

It was not delicious. 

Di namit sang ginluto. (Dee nah-mit sang GIN-LUH-toh)

I don't eat ___. 

Waay ko ga kaon sang ___. (Wa-ay ko ga kah-oon sang ___.)

The bill please. 

Palihog ang bayad. (Pa-LEE-hog ang BAH-yad)

Bars

Do you serve alcohol? 

Naga-serve kamo sang alkohol? (Na-gah-serve kah-mu sang al-ko-hol?)

Is there table service? 

May-ara sang table service? (Mai-a-rah sang table servie?)

Another round please. 

Isa pa nga shot palihog. (Ee-sa pa nga shot pa-LEE-hog.)

When is closing time? 

Ano oras ang sarado? (Ano O-RAS ang SAH-rah-doh?)

Shopping

Do you have my size? 

May-ara kamo sang akon nga size? (May-a-rah kah-mu sang ah-kon nga size?)

How much (is this)? 

Pila (ini)? (Pee-la ee-nee?)

That's too expensive. 

Tam-an na ka ma-hal. (Tam-AN na ka Mah-Hal)

Expensive. 

Mahal. (Mah-hal)

Cheap. 

Barato. (BAH-rah-toh)

I can't afford it. 

Indi ko maka-bakal sang ina. (In-dee ko ma-ka bah-kal sang Ee-nah)

I don't want it. 

Indi ko na gusto. (In-dee ko nah gus-toh)

You're cheating me. 

Gina into mo ako. (Gee-na in-toh mo ako)

OK, I'll take it. 

Sige, kuwahon ko. (See-geh, ku-wah-on ko.)

Can I have a plastic bag? 

Pwede hatagan niyo ako sang plastic bag? (Pu-weh-deh ha-tah-gan ni-yo ako sang plas-tik bag?)

I need ... 

Kinahanglan ko sang ... (Kee-nah-hang-lan ko sang ...)

Driving

Authority

I haven't done anything wrong. 

Waay ko ya sala. (Wa-ay ko ya SAH-lah)

I need a lawyer. 

Kinahanglan ko sang abugado. (Kee-na-hang-lan ko sang A-buh-gah-doh)

Learning more