Z Wikitravel, http://wikitravel.org/

Zakopane - miasto powiatowe w województwie małopolskim, u podnóża Tatr. Liczy ok. 28.000 mieszk. Największy ośrodek turystyczny w polskich górach. Położone niedaleko granicy ze Słowacją. Około 95 km na północ od miasta znajduję się Kraków.

[edytuj] Historia

Zakopane powstało jako osada na miejscu sezonowych osad pasterskich. W 1676 roku wieś liczyła 43 mieszkańców. Początkowo osada należała do króla, później do cesarsko-królewskiego skarbu austriackiego. W 1824 roku Zakopane wraz z częścią Tatr zostały zakupione przez rodzinie Homolasców. W XVIII wieku w Kuźnicach wybudowano hutę żelaza. Rozkwit Zakopaneg datowany jest drugą połowę XIX w., kiedy to walory klimatyczne Zakopanego rozpoczął rozsławiać Tytus Chałubiński. W roku 1876 Towarzystwo Tatrzańskie otworzyło w Zakopanem szkołę snycerską. W 1886 r. zostało uznane za uzdrowisko. W 1889 roku Zakopane liczyło już 3000 mieszkańców. W tymże też roku kupił je na licytacji hrabia Władysław Zamoyski – "mąż opatrznościowy" Tatr polskich, który stworzył podwaliny obecnego parku narodowego. W 1933 roku Zakopane otrzymało prawa miejskie. W czasie II wojny światowej Zakopane stało się ważnym punktem przerzutowym na Węgry. W podziemiach hotelu "Palace" mieścił się areszt Gestapo.

Na początku marca 1940 w wilii "Tadeusz" przy drodze do Białego miała miejsce III Metodyczna Konferencja NKWD i Gestapo, na jakiej omawiano warianty pracy operacyjnej przeciwko polskiemu podziemiu i wymieniono się wiadomościami.

[edytuj] Położenie

Miasto położone u podnóża Tatr, w Rowie Podtatrzańskim, nad kilkoma potokami, których wody ostatecznie wpadają do rzeki Zakopianka. Jest najwyżej położonym miastem Polski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się część Tatr. Centralny punkt Zakopanego – skrzyżowanie ul. Krupówki i Kościuszki leży na wysokości 838 m n.p.m. Na północy rozciąga się pasmo Gubałówki, a na południu nad miastem góruje Giewont.

[edytuj] Kultura i sztuka

W końcówce XIX wieku Zakopane zostało istotnym ośrodkiem kulturalnym, odwiedzanym przez takie sławne postacie polskiej kultury jak: Henryk Sienkiewicz, Stanisław Żeromski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i wielu innych. Stanisław Witkiewicz jest autorem stylu zakopiańskiego w budownictwie. Z pobytem letników a później także osiedlającej się w Zakopanem inteligencji nastąpił rozwój turystyki i taternictwa. W 1873 r. zawiązało się Towarzystwo Tatrzańskie, którego celem było propagowanie wiedzy o Tatrach, badanie ich, ułatwienie turystyki, ochrona przyrody i popieranie miejscowego rozwoju. Wśród inicjatorów powstania Towarzystwa był Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Walery Eljasz-Radzikowski. Działalności tego Towarzystwa Zakopane zawdzięcza pierwsze oświetlenie, organizację poczty i telegrafu, budowę Dworca Tatrzańskiego. Rozwój taternictwa i powtarzające się wypadki były powodem powołania Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Inicjatorem jego powstania był przede wszystkim Mariusz Zaruski. Z pobytem letników związana jest także historia teatru w Zakopanem. Pierwsze przedstawienia wystawiane były przez zespoły amatorskie tworzone przez gości, ale już w 1892 Zakopane odwiedza zespół teatralny złożony z zawodowych aktorów. Powołany w 1900 r. Związek Przyjaciół Zakopanego zainicjował powstanie stałego teatru amatorskiego, a od 1904 sezonowego zespołu zawodowego. . W latach międzywojennych działał w Zakopanem Teatr Formistyczny.

Z działalnością Związku Przyjaciół Zakopanego związana jest także budowa pomnika Tytusa Chałubińskiego i powstanie pierwszych stowarzyszeń sportowych. Do najsławniejszych zabytków zaliczane są: barokowy drewniany kościółek obok zabytkowego Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku; zabytkowa góralska zabudowa drewniana; budowle w stylu zakopiańskim; wille.