Pomóż wybogacić Wikitravel! Dowiedz się jak

Rozmówki szwedzkie

Z Wikitravel, http://wikitravel.org/
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wymowa[edytuj]

Wymowa szwedzkich wyrazów nie jest trudna, gdyż zazwyczaj pozostaje w zgodzie z pisownią. Wystarczy nauczyć się kilku generalnych reguł oraz opanować specyficznie szwedzkie dźwięki, by bez większych problemów porozumiewać się ze Szwedami.

Najprostszą drogą do opanowania poprawnej wymowy jest częste słuchanie języka mówionego. Szwedzkie programy radiowe i filmy - jeśli nie są zdubbingowane - mogą być bardzo pomocne w nauce. Audycje szwedzkiego radia nadawane są wszędzie na falach krótkich, zaś w prawie całej Europie odbierać je można na kilku częstotliwościach, np. na fali średniej 1179 kHz 254 m. Jakość odbioru tych programów bywa, niestety, słaba.

Wymawiając wyrazy, powinniśmy pamiętać o tym, że wszystkie głoski muszą być artykułowane bardzo wyraźnie, nawet nieakcentowane samogłoski końcowe oraz samogłoski i spółgłoski na końcu wyrazu, np: pojke (chłopiec), före (przed), trädet (drzewo).

Szwedzki alfabet składa się z 29 liter:

  • Aa (w szwedzkiej wymowie a)
  • Bb (be)
  • Cc (se)
  • Dd (de)
  • Ee (e)
  • Ff (eff)
  • Gg (ge)
  • Hh (hå)
  • Ii (i)
  • Jj (ji)
  • Kk (kå)
  • Ll (ell)
  • Mm (em)
  • Nn (en)
  • Oo (u)
  • Pp (pe)
  • Qq (ku)
  • Rr (ärr)
  • Ss (ess)
  • Tt (te)
  • Uu (u)
  • Vv (ve)
  • Ww (dubbel ve)
  • Xx (eks)
  • Yy (y)
  • Zz (säta)
  • Åå (å)
  • Ää (ä)
  • Öö (ö)

Ostatnie trzy litery oznaczają samogłoski - język szwedzki posiada więc razem aż dziewięć samogłosek: a, e, i, o, u, y, å, ä, ö.

Samogłoski[edytuj]

Szwedzkie samogłoski mogą być długie lub krótkie - długość samogłoski związana jest z akcentem. Akcentowaną samogłoskę wymawiamy mocniej niż inne.

Akcentowana samogłoska jest długa:

  • jako końcowa samogłoska w wyrazach jednosylabowych: ja, vi, nu, se, två;
  • przed pojedynczą spółgłoską w tej samej sylabie: mor, far, vara, heta, gata, jul.

Akcentowana samogłoska jest krótka:

  • przed dwoma lub kilkoma spółgłoskami: flicka, gubbe, äpple, kall, kopp (z wyjątkiem przypadku, gdy spółgłoską jest r: barn, lärd);
  • w niektórych wyrazach jednosylabowych, zwłaszcza w zaimkach: han, hon, den, min, din, sin;
  • często w jednosylabowych wyrazach zakończonych spółgłoską m lub n: vem, hem, kom, som, man, in, men, mun, än.

Nieakcentowana samogłoska jest zawsze krótka: a na końcu wyrazów - tala, resa; e w końcowej sylabie - pojken, åker, etc.

Samogłoski dzielą się na dwie grupy:

  • a, o, u, å - twarde samogłoski;
  • e, i, y, ä, ö - miękkie samogłoski.

Podział ten okaże się ważny, kiedy objaśniać będziemy różnice w wymowie spółgłoskek g i k oraz wymowę kombinacji spółgłosek sk przed grupami samogłosek.

Szwedzka głoska Wymowa Przykład
długie a wymawia się podobnie jak a w ang. father, z dużym rozwarciem ust i obniżeniem szczęki far (ojciec)
krótkie a wymawia się krótko, podobnie jak polskie a w ale, kawa katt (kot)
długie e samogłoska zbliżona do niemieckiego e w wyrazie Leben, podobna do polskiego e w słowie klej; wymawiana jednak z bardziej rozciągniętymi i napiętymi wargami med (z)
krótkie e podobne do polskiego e po miękkich spółgłoskach, np. w bierze penna (pióro, długopis)
długie i przypomina polskie i w słowach bij, kij, jednak dłuższe liv (życie)
krótkie i wymawia się jak polskie i w słowie list hiss (winda)
długie o samogłoska zaokrąglona, artykułowana jak polskie u w wyrazie buda - choć bardziej napięta bok (książka)
krótkie o brzmi jak polskie u w słowie zupa blomma (kwiat)
długie u mocno napięta samogłoska, wargi są zaokrąglone i ściągnięte ku zębom hus (dom)
krótkie u samogłoska zaokrąglona, podobna do polskiego u w wyrazie zupa, lecz nieco krótsza hund (pies)
długie y silnie napięta samogłoska, przypomina niemieckie ü w słowach lügen, über; wargi są wysunięte do przodu i zaokrąglone ny (nowy)
krótkie y wymawia się mniej więcej jak polskie y w wyrazie żyj, jednakże z wysuniętymi do przodu i zaokrąglonymi wargami syster (siostra)
długie å i długie o podobne do polskiego o w wyrazie Wołga, lecz bardziej napięte i silniej zaokrąglone (iść), son (syn)
krótkie å i krótkie o przypomina polskie o w wyrazie orzeł åtta (osiem), pojke (chłopiec)
długie ä wymowa zbliżona do polskiego e w wyrazie Ewa äta (jeść)
krótkie ä i krótkie e krótka wersja poprzedniego dźwięku lätt (lekki, łatwy), fem (pięć)
długie ö silnie napięta samogłoska, wargi ułożone są w kształcie elipsy, podobna do niemieckiego ö w słowie schön söt (słodki)
krótkie ö słabsze zaokrąglenie warg niż w długim ö böcker (książki)

Gdy w języku szwedzkim po ä lub ö następuje spółgłoska r, samogłoski te stają się jeszcze bardziej otwarte.

Długie samogłoski Krótkie samogłoski
här (tu) härja (niszczyć)
lära (uczyć) lärde (uczył, -a, -o)
hör (słyszy) hörde (słyszał, -a, -o)
dör (umiera) dörr (drzwi)

Spółgłoski[edytuj]

Szwedzka głoska Wymowa Przykład
b na początku wyrazu wymawia się jak polskie b w być; na końcu wyrazu nie traci dźwięczności bo (mieszkać), SAAB
c głoska ta występuje zazwyczaj w wyrazach pochodzenia obcego; przed miękkimi samogłoskami (e, i, y, ä, ö) wymawiana jest jak polskie s, przed samogłoskami twardymi (a, o, u, å) oraz w akcentowanych sylabach i przed spółgłoską k wymawiana jest jak polskie k cykel (rower), cancer (rak, nowotwór), flicka (dziewczyna)
d na początku wyrazu wymawia się jak polskie d w dom; na końcu wyrazu nie traci dźwięczności dam (dama), bred (szeroki)
f wymawia się jak polskie f w film fem (pięć)
g w sylabie akcentowanej przed twardymi samogłoskami a, o, u, å oraz spółgłoskami brzmi jak polskie g w gołąb; na końcu wyrazu nie traci dźwięczności god (dobry), Gud (Bóg), (iść), gris (prosię)
g przed miękkimi samogłoskami e, i, y, ä, ö w sylabie akcentowanej wymawia się jak j ge (dawać), gissa (zgadywać), gyttja (błoto), gäss (gęsi), göra (robić)
g artykułuje się jak j na końcu wyrazu po l i r älg (łoś), berg (góra)
h wymawia się jak w angielskim have - podobnie do polskiego h w Bohdan het (gorący)
j wymawia się jak polskie j w jabłko ja (tak)
k w sylabie akcetowanej przed twardymi samogłoskami a, o, u, å oraz przed spółgłoską artykulacja zbliżona do polskiego k; należy jednak pamiętać o przydechu, zwłaszcza na początku wyrazu kasta (rzucać), komma (przyjść), kunna (móc), kål (kapusta), klo (pazur)
k w sylabie akcentowanej przed miękkimi samogłoskami e, i, y, ä, ö wymawia się jak polskie ś kedja (łańcuch), kind (policzek), kyss (pocałunek), kär (zakochany), köpa (kupować)
l wymawia się jak polskie l w wyrazie lato liv (życie)
m jak polskie m w słowie młot mor (matka)
n jak polskie n w słowie noga ny (nowy)
p podobne do polskiego p w wyrazie potem, jednakże z większym przydechem plats (miejsce)
q wymawia się jak polskie k quisling (zdrajca, kolaborant)
r wymawia się jak polskie r w wyrazie rosa; w Szwecji południowej istnieje jeszcze wariant języczkowy r resa (podróż)
s jak polskie s w słowie słońce se (widzieć)
t przypomina polskie t, zazwyczaj z mocnym przydechem tand (ząb)
v brzmi jak polskie w w słowie równość vem (kto)
w jak polskie w; pojawia się w wyrazach obcego pochodzenia WC
x wymawia się (e)ks herr X (pan X)
z artykułuje się jak polskie s; występuje w słowach obcego pochodzenia zoo
ng spółgłoska długa, nosowa - dźwięk zbliżony do polskiego ąk w wyrazie mąka många (dużo)
gn wymawia się ngn (bardzo miękko!) regn (deszcz)
sk brzmi jak sk w polskim wyrazie skóra przed twardymi samogłoskami (a, o, u, å) lub spółgłoskami w akcentowanych sylabach skam (wstyd), sko (but), skulle (powinien), skål (na zdrowie!), skriva (pisać)
sk wymawia się w sposób zbliżony do polskiego sz przed miękkimi samogłoskami (e, i, y, ä, ö) w akcentowanych sylabach sked (łyżka), skina (świecić), skygg (nieśmiały), skär (różowy), skön (piękny, przyjemny)
sch, sj, skj, stj, si(on), ti(on) jak polskie sz marsch (marsz), sjö (jezioro), skjuta (strzelać), stjärna (gwiazda), passion (pasja), station (stacja)
kj, tj jak ś w siódmy, śmiech kjol (spódnica), tjock (gruby)

Uwaga:

  • d, g, h nie wymawia się przed j na początku wyrazów djup (głeboki), gjort (zrobiony), ljud (dźwięk) i w złożeniach, gdy spółgłoski te należą do jednej i tej samej sylaby: bakhjul (tylne koło);
  • q, w, x, z występują wyłącznie w imionach i zapożyczeniach: q wymawia się jak k, a połączenie qu jak kw, np: Qatar, Quist, quinnan (w starszych tekstach lub żartobliwie - kobieta): x artykułuje się jak ks, np.: extra (ekstra, dodatkowo);
  • w nation (naród) i motion (ćwiczenia ruchowe) ti wymawia się jak tsz;
  • rs brzmi w środkowej i północnej Szwecji jak polskie sz w słowie mysz. W południowej części kraju spółgłoski r/s wymawiane są oddzielnie, np.: person (osoba),
  • w połączeniach rd, rt, rl, rn spółgłoska r ulega w środkowej i północnej Szwecji asymilacji z następującymi po niej spółgłoskami d, t, l, n. W południowej części kraju spółgłoski wymawiane są oddzielnie np.: hård (twardy), svårt (trudny), härlig (wspaniały), barn (dziecko),
  • l nie wymawia się w karl (mężczyzna) i värld (świat).

Akcent w języku szwedzkim[edytuj]

Język szwedzki posiada intonację wyrazową i zdaniową (nadajemy głosowi odpowiednią melodię) oraz akcent dynamiczny (wyróżniamy jedną z sylab wyrazu, zwiększając siłę wydechu).

Akcent dynamiczny[edytuj]

Akcent dynamiczny przypada najczęściej na pierwszą sylabę - wyjątkiem są wyrazy zapożyczone z języków obcych, które często jednak wymawia się jak szwedzkie. Trudno tu zresztą o regułę, gdyż wiele zapożyczeń zachowuje swój oryginalny akcent. Dzieje się tak najczęściej z wyrazami pochodzenia francuskiego bądź łacińskiego, np. restaurang (restauracja), novell (nowela), museum (muzeum), studera (studiować).

Jeśli na początku wyrazu występują przedrostki be-, för-, ge-, akcent pada na następną sylabę, np.: betala (płacić), förstå (rozumieć), gedigen (solidny).

Intonacja[edytuj]

Język szwedzki posiada w odróżnieniu od polskiego tzw. akcent toniczny, czyli intonację wyrazową. Stąd właśnie bierze się charakterystyczna śpiewność tego języka. Istnieją dwa rodzaje akcentu tonicznego: akcent pojedynczy (zwany również akcentem 1 lub akcentem akutowym) oraz akcent złożony (zwany też akcentem 2 lub akcentem grawisowym).

Akcent pojedynczy przypomina akcent angielski i występuje w słowach jednosylabowych: ton opada na końcu wyrazu. Zwróć uwagę, iż nawet jeśli jednosylabowy wyraz otrzymuje końcówkę, zachowuje zawsze akcent pojedynczy, np.: boll (piłka) - bollen (piłka, forma określona).

Akcent pojedynczy występuje również w wielu słowach dwusylabowych, kończących się na -el, -en, -er, np.: cykel (rower), vatten (woda), vinter (zima) oraz w czasie teraźniejszym formy czasowników, kończących się na -er, np. reser (podróżuje).

Akcent złożony powstaje dzięki temu, że pod koniec pierwszej sylaby głos opada, aby wznieść się bardzo wyraźnie w ostatniej sylabie. Występuje on w słowach posiadających więcej niż jedną sylabę oraz w większości złożeń, np.: flicka (dziewczyna), trädgård (ogród). Pojawia się również w formach czasowników zakończonych na -a, -ar, -ade, -at, -ad, np.: tala, talar, talade, talat/talad (mówić, mówi, mówił).

Wymowa potoczna[edytuj]

Pisany język szwedzki znacznie różni się od mówionego. Warto więc zapamiętać poniższe formy powszechnie używanych wyrazów:

  • W wielu wyrazach nie wymawia się ostatniej spółgłoski: ja/g (ja), va/d (co), me/d (z), de/t (to), mycke/t (dużo).
  • Och (i, a) jest najczęściej wymawiane jako å.
  • Zaimki zwrotne mig (mnie), dig (ciebie), sig (sobie) są wymawiane mej, dej, sej, a czasem nawet tak pisane. Zaimki de (oni) i dem (ich) wymawia się jak dåmm. Någon, något, några (ktoś, coś, jakieś) - jak nån, nåt, nåra. Sådan (taki) brzmi jak sån, natomiast sedan (później) - jak sen.
  • Przymiotniki kończące się na -ig zwykle tracą w języku mówionym końcowe g, np. roli/g (zabawny), tråki/g (nudny).
  • W czasie przeszłym czasowniki säga (mówić) i lägga (kłaść) pisze się sade i lade, ale wymawia się sa i la. Czasownik posiłkowy skall brzmi ska i najczęściej jest też pisany w tej formie. Formy rozkazujące tag (bierz) i drag (ciągnij) wymawia się ta i dra, a är (jest) - jak e.

Wyrażenia[edytuj]

Podstawowe[edytuj]

Dzień dobry. (wczesnym rankiem) 
God morgon.
Dzień dobry. (w południe) 
God middag.
Dzień dobry. (po południu oraz powitanie ogólne) 
God dag.
Dobry wieczór 
God afton./God kväll.
Cześć! Hej! 
Hej! Hejsan!
Serwus! 
Tjänare!
Witaj! 
Välkommen.
Witajcie! 
Välkomna.
Jak się masz? Co słychać? 
Hur står det till?
Jak się masz? Jak się czujesz? 
Hur mår du?
Dziękuję, dobrze, a ty? 
Tack, bra, och hur står det till själv?
Dziękuję, bardzo dobrze. 
Tack, bara bra.
Jak miło, że cię <was, pana, panią> spotykam. (przy użyciu wyrazów pan, pani, panna koniecznie trzeba dodać nazwisko względnie tytuł) 
Så trevligt att få träffa dig <er, herr ..., fru ..., fröken ...>.
Do widzenia! 
Adjö!
Dobrej nocy! 
God natt!
Żegnam cię! Żegnajcie! 
Farväl!
Cześć! 
Hej!
No to cześć! Na razie! 
Hej då! Hej så länge!
Do zobaczenia! 
På återseende! Vi ses!
Kiedy się znowu zobaczymy? 
När träffas vi igen?
Mam nadzieję, że wkrótce zobaczymy się znowu. 
Jag hoppas att vi snart ses igen.
Bardzo mi przykro, lecz muszę odejść. (oficjalnie) 
Jag beklagar, men jag måste bryta upp nu.
Bardzo mi przykro, lecz muszę już iść. 
Jag beklagar, men jag måste gå.
Przyszedłem <przyszłam> się pożegnać z panem, panie ..., <z panią, pani ..., z panną, panno ..., z państwem ..., z tobą>. 
Jag har kommit för att säga adjö till er, herr..., <till er, fru... , till er, fröken..., till er, herr och fru..., till dig>.
Pani(i) pozwoli, że się przedstawię. 
Tillåter ni, herr..., <fru..., fröken...> att jag presenterar mig.
Nazywam się... (podać imię, a potem nazwisko) 
Jag heter... Mitt namn är...
Jestem z Polski. 
Jag är från Polen.
Jak się Pan(i) nazywa? 
Vad heter ni?
Jak się nazywasz? 
Vad heter du?
Nazwisko? 
Hur var namnet?
Mieszkam stale w... 
Jag är bosatt i ...
Czy chciałby pan <chciałaby pani, chciałabyś> poznać moich przyjaciół? 
Skulle ni <du> vilja lära känna mina vänner?
Będzie mi bardzo miło. 
Det skulle glädja mig.
Mam zaszczyt przedstawić pana... pani... 
Får jag lov att presentera her..., för fru...
Czy mógłbym <mogłabym> mówić z panem <panią, panną> ... ? 
Skulle jag kunna få tala med herr... <fru..., fröken...>?
Proszę chwileczkę zaczekać, zaraz poproszę. 
Var god och dröj ett ögonblick.
Pan... <pani..., panna...> z Warszawy prosił(a), żebym przekazał(a) panu(i) jego <jej> najserdeczniejsze pozdrowienia. 
Her... <fru..., fröken...> från Warszawa bad mig framföra sina hjärtligaste hälsningar.
Bardzo dziękuję. Czy moglibyśmy się spotkać? 
Tack så mycket. Skulle vi kanske kunna träffas?
Chętnie! 
Ja tack, gärna.
Przepraszam, chciał(a)bym pana <panią> o coś spytać. 
Förlåt, får jag fråga?
Proszę mi powiedzieć, kiedy...? 
Kan ni säga mig, när...?
Czy zechce mi pan(i) powiedzieć, gdzie jest pan...? 
Kan ni säga mig, var herr... är?
Przepraszam, czy zechce mi pan(i) powiedzieć, gdzie znajduje się poczta? 
Ursäkta! Kan ni säga mig var postkontoret ligger?
Gdzie jest telegraf? 
Var ligger telestationen?
Czy mogę pana <panią, państwa, ciebie> prosić o przysługę? 
Kan jag be er <dig> om en tjänst?
Przepraszam pana <panią> na chwilę. 
Förlåt, ett ögonblick.
Chciał(a)bym bardzo prosić pana <panią, ciebie> o... 
Får jag be er <dig> om...
Dziękuję. 
Tack!
Bardzo dziękuję. 
Tack så mycket!
Dziękuję, jest pan(i) <jesteś> bardzo uprzejmy(a). 
Tack, det var mycket vänligt av er <dig>.
Proszę bardzo, nie ma za co. 
För all del det var ingenting.
To bardzo uprzejmie z pana <pani> strony. Nie wiem, jak mam panu <pani, tobie> dziękować. 
Det var mycket vänligt. Jag vet verkligen inte hur jag skall kunna tacka er <dig>.
Drobiazg. Nie ma o czym mówić. 
För all del. Ingenting att tala om.
Chciał(a)bym podziękować za... 
Jag ska be att få tacka för...
Jestem tak wdzięczny(a) za okazaną mi życzliwość. 
Jag är så tacksam för all visad vänliget.
Dziękuję za pomoc. 
Tack för hjälpen.
Dawno nie pisałaś. 
Det var länge sedan jag hörde något ifrån dig.

Wyjątki[edytuj]

Liczebniki[edytuj]

1 - ett 2 - tva 3 - tre 4 - fyra 5 - fem 6 - sex 7 - sju 8 - atta 9 - nio 10 - tio 11 - elva 12 - tolv 13 - tretton 14 - fjorton 15 - femton 16 - sexton 17 - sjutton 18 - arton 19 - nitton 20 - tjugo 21

Czas[edytuj]

Teraz 
Nu
Wczoraj 
Igår
Dzisiaj 
Idag
Jutro 
Imorgon

Godziny[edytuj]

Godzina 7.00 
Klockan sju
Godzina 18.00 
Klockan arton

Trawanie[edytuj]

Dni tygodnia[edytuj]

Poniedziałek 
Måndag
Wtorek 
Tisdag
Środa 
Onsdag
Czwartek 
Torsdag
Piątek 
Fredag
Sobota 
Lördag
Niedziela 
Söndag

Miesiące[edytuj]

Januari
Februari
Mars
April
Maj
Juni
Juli
Augusti
September
Oktober
November
December

==Zapis daty i czasu[edytuj]

Transport[edytuj]

Pociąg i autobus[edytuj]

Kierunki[edytuj]

Taksówka[edytuj]

Noclegi[edytuj]

Pieniądze[edytuj]

Jedzenie[edytuj]

Bary[edytuj]

Zakupy[edytuj]

Prowadzenie samochodu[edytuj]

Władze[edytuj]

Więcej na temat języka szwedzkiego[edytuj]


To jest zarys artykułu. Na razie jest tutaj szablon i niewiele więcej. Pomóż, aby stał się użytecznym artykułem wprowadzając choćby podstawowe informacje.

Warianty

Działania

Docents

Inne języki