Wymowa szwedzkich wyrazów nie jest trudna, gdyż zazwyczaj pozostaje w zgodzie z pisownią. Wystarczy nauczyć się kilku generalnych reguł oraz opanować specyficznie szwedzkie dźwięki, by bez większych problemów porozumiewać się ze Szwedami.
Najprostszą drogą do opanowania poprawnej wymowy jest częste słuchanie języka mówionego. Szwedzkie programy radiowe i filmy - jeśli nie są zdubbingowane - mogą być bardzo pomocne w nauce. Audycje szwedzkiego radia nadawane są wszędzie na falach krótkich, zaś w prawie całej Europie odbierać je można na kilku częstotliwościach, np. na fali średniej 1179 kHz 254 m. Jakość odbioru tych programów bywa, niestety, słaba.
Wymawiając wyrazy, powinniśmy pamiętać o tym, że wszystkie głoski muszą być artykułowane bardzo wyraźnie, nawet nieakcentowane samogłoski końcowe oraz samogłoski i spółgłoski na końcu wyrazu, np: pojke(chłopiec), före(przed), trädet(drzewo).
Szwedzki alfabet składa się z 29 liter:
Aa (w szwedzkiej wymowie a)
Bb (be)
Cc (se)
Dd (de)
Ee (e)
Ff (eff)
Gg (ge)
Hh (hå)
Ii (i)
Jj (ji)
Kk (kå)
Ll (ell)
Mm (em)
Nn (en)
Oo (u)
Pp (pe)
Qq (ku)
Rr (ärr)
Ss (ess)
Tt (te)
Uu (u)
Vv (ve)
Ww (dubbel ve)
Xx (eks)
Yy (y)
Zz (säta)
Åå (å)
Ää (ä)
Öö (ö)
Ostatnie trzy litery oznaczają samogłoski - język szwedzki posiada więc razem aż dziewięć samogłosek: a, e, i, o, u, y, å, ä, ö.
Szwedzkie samogłoski mogą być długie lub krótkie - długość samogłoski związana jest z akcentem. Akcentowaną samogłoskę wymawiamy mocniej niż inne.
Akcentowana samogłoska jest długa:
jako końcowa samogłoska w wyrazach jednosylabowych: ja, vi, nu, se, två;
przed pojedynczą spółgłoską w tej samej sylabie: mor, far, vara, heta, gata, jul.
Akcentowana samogłoska jest krótka:
przed dwoma lub kilkoma spółgłoskami: flicka, gubbe, äpple, kall, kopp (z wyjątkiem przypadku, gdy spółgłoską jest r: barn, lärd);
w niektórych wyrazach jednosylabowych, zwłaszcza w zaimkach: han, hon, den, min, din, sin;
często w jednosylabowych wyrazach zakończonych spółgłoską m lub n: vem, hem, kom, som, man, in, men, mun, än.
Nieakcentowana samogłoska jest zawsze krótka: a na końcu wyrazów - tala, resa; e w końcowej sylabie - pojken, åker, etc.
Samogłoski dzielą się na dwie grupy:
a, o, u, å - twarde samogłoski;
e, i, y, ä, ö - miękkie samogłoski.
Podział ten okaże się ważny, kiedy objaśniać będziemy różnice w wymowie spółgłoskek g i k oraz wymowę kombinacji spółgłosek sk przed grupami samogłosek.
Szwedzka głoska
Wymowa
Przykład
długie a
wymawia się podobnie jak a w ang. father, z dużym rozwarciem ust i obniżeniem szczęki
far(ojciec)
krótkie a
wymawia się krótko, podobnie jak polskie a w ale, kawa
katt(kot)
długie e
samogłoska zbliżona do niemieckiego e w wyrazie Leben, podobna do polskiego e w słowie klej; wymawiana jednak z bardziej rozciągniętymi i napiętymi wargami
med(z)
krótkie e
podobne do polskiego e po miękkich spółgłoskach, np. w bierze
penna(pióro, długopis)
długie i
przypomina polskie i w słowach bij, kij, jednak dłuższe
liv(życie)
krótkie i
wymawia się jak polskie i w słowie list
hiss(winda)
długie o
samogłoska zaokrąglona, artykułowana jak polskie u w wyrazie buda - choć bardziej napięta
bok(książka)
krótkie o
brzmi jak polskie u w słowie zupa
blomma(kwiat)
długie u
mocno napięta samogłoska, wargi są zaokrąglone i ściągnięte ku zębom
hus(dom)
krótkie u
samogłoska zaokrąglona, podobna do polskiego u w wyrazie zupa, lecz nieco krótsza
hund(pies)
długie y
silnie napięta samogłoska, przypomina niemieckie ü w słowach lügen, über; wargi są wysunięte do przodu i zaokrąglone
ny(nowy)
krótkie y
wymawia się mniej więcej jak polskie y w wyrazie żyj, jednakże z wysuniętymi do przodu i zaokrąglonymi wargami
syster(siostra)
długie å i długie o
podobne do polskiego o w wyrazie Wołga, lecz bardziej napięte i silniej zaokrąglone
gå(iść), son(syn)
krótkie å i krótkie o
przypomina polskie o w wyrazie orzeł
åtta(osiem), pojke(chłopiec)
długie ä
wymowa zbliżona do polskiego e w wyrazie Ewa
äta(jeść)
krótkie ä i krótkie e
krótka wersja poprzedniego dźwięku
lätt(lekki, łatwy), fem(pięć)
długie ö
silnie napięta samogłoska, wargi ułożone są w kształcie elipsy, podobna do niemieckiego ö w słowie schön
söt(słodki)
krótkie ö
słabsze zaokrąglenie warg niż w długim ö
böcker(książki)
Gdy w języku szwedzkim po ä lub ö następuje spółgłoska r, samogłoski te stają się jeszcze bardziej otwarte.
na początku wyrazu wymawia się jak polskie b w być; na końcu wyrazu nie traci dźwięczności
bo(mieszkać), SAAB
c
głoska ta występuje zazwyczaj w wyrazach pochodzenia obcego; przed miękkimi samogłoskami (e, i, y, ä, ö) wymawiana jest jak polskie s, przed samogłoskami twardymi (a, o, u, å) oraz w akcentowanych sylabach i przed spółgłoską k wymawiana jest jak polskie k
wymawia się jak w angielskim have - podobnie do polskiego h w Bohdan
het(gorący)
j
wymawia się jak polskie j w jabłko
ja(tak)
k
w sylabie akcetowanej przed twardymi samogłoskami a, o, u, å oraz przed spółgłoską artykulacja zbliżona do polskiego k; należy jednak pamiętać o przydechu, zwłaszcza na początku wyrazu
d, g, h nie wymawia się przed j na początku wyrazów djup(głeboki), gjort(zrobiony), ljud(dźwięk) i w złożeniach, gdy spółgłoski te należą do jednej i tej samej sylaby: bakhjul(tylne koło);
q, w, x, z występują wyłącznie w imionach i zapożyczeniach: q wymawia się jak k, a połączenie qu jak kw, np: Qatar, Quist, quinnan (w starszych tekstach lub żartobliwie - kobieta): x artykułuje się jak ks, np.: extra(ekstra, dodatkowo);
w nation(naród) i motion(ćwiczenia ruchowe)ti wymawia się jak tsz;
rs brzmi w środkowej i północnej Szwecji jak polskie sz w słowie mysz. W południowej części kraju spółgłoski r/s wymawiane są oddzielnie, np.: person(osoba),
w połączeniach rd, rt, rl, rn spółgłoska r ulega w środkowej i północnej Szwecji asymilacji z następującymi po niej spółgłoskami d, t, l, n. W południowej części kraju spółgłoski wymawiane są oddzielnie np.: hård(twardy), svårt(trudny), härlig(wspaniały), barn(dziecko),
l nie wymawia się w karl(mężczyzna) i värld(świat).
Język szwedzki posiada intonację wyrazową i zdaniową (nadajemy głosowi odpowiednią melodię) oraz akcent dynamiczny (wyróżniamy jedną z sylab wyrazu, zwiększając siłę wydechu).
Akcent dynamiczny przypada najczęściej na pierwszą sylabę - wyjątkiem są wyrazy zapożyczone z języków obcych, które często jednak wymawia się jak szwedzkie. Trudno tu zresztą o regułę, gdyż wiele zapożyczeń zachowuje swój oryginalny akcent. Dzieje się tak najczęściej z wyrazami pochodzenia francuskiego bądź łacińskiego, np. restaurang(restauracja), novell(nowela), museum(muzeum), studera(studiować).
Jeśli na początku wyrazu występują przedrostki be-, för-, ge-, akcent pada na następną sylabę, np.: betala(płacić), förstå(rozumieć), gedigen(solidny).
Język szwedzki posiada w odróżnieniu od polskiego tzw. akcent toniczny, czyli intonację wyrazową. Stąd właśnie bierze się charakterystyczna śpiewność tego języka. Istnieją dwa rodzaje akcentu tonicznego: akcent pojedynczy (zwany również akcentem 1 lub akcentem akutowym) oraz akcent złożony (zwany też akcentem 2 lub akcentem grawisowym).
Akcent pojedynczy przypomina akcent angielski i występuje w słowach jednosylabowych: ton opada na końcu wyrazu. Zwróć uwagę, iż nawet jeśli jednosylabowy wyraz otrzymuje końcówkę, zachowuje zawsze akcent pojedynczy, np.: boll(piłka) - bollen (piłka, forma określona).
Akcent pojedynczy występuje również w wielu słowach dwusylabowych, kończących się na -el, -en, -er, np.: cykel (rower), vatten (woda), vinter (zima) oraz w czasie teraźniejszym formy czasowników, kończących się na -er, np. reser (podróżuje).
Akcent złożony powstaje dzięki temu, że pod koniec pierwszej sylaby głos opada, aby wznieść się bardzo wyraźnie w ostatniej sylabie. Występuje on w słowach posiadających więcej niż jedną sylabę oraz w większości złożeń, np.: flicka (dziewczyna), trädgård (ogród). Pojawia się również w formach czasowników zakończonych na -a, -ar, -ade, -at, -ad, np.: tala, talar, talade, talat/talad (mówić, mówi, mówił).
Pisany język szwedzki znacznie różni się od mówionego. Warto więc zapamiętać poniższe formy powszechnie używanych wyrazów:
W wielu wyrazach nie wymawia się ostatniej spółgłoski: ja/g(ja), va/d(co), me/d(z), de/t(to), mycke/t(dużo).
Och(i, a) jest najczęściej wymawiane jako å.
Zaimki zwrotne mig(mnie), dig(ciebie), sig(sobie) są wymawiane mej, dej, sej, a czasem nawet tak pisane. Zaimki de(oni) i dem(ich) wymawia się jak dåmm. Någon, något, några(ktoś, coś, jakieś) - jak nån, nåt, nåra. Sådan(taki) brzmi jak sån, natomiast sedan(później) - jak sen.
Przymiotniki kończące się na -ig zwykle tracą w języku mówionym końcowe g, np. roli/g(zabawny), tråki/g(nudny).
W czasie przeszłym czasowniki säga(mówić) i lägga(kłaść) pisze się sade i lade, ale wymawia się sa i la. Czasownik posiłkowy skall brzmi ska i najczęściej jest też pisany w tej formie. Formy rozkazujące tag(bierz) i drag(ciągnij) wymawia się ta i dra, a är(jest) - jak e.
