Ogród Botaniczny we Wrocławiu

[edytuj] Ciekawostki z historii

Początek dzisiejszego Ogrodu Botanicznego datuje się na rok 1811. Wtedy to właśnie powstał on jako część składowa Uniwersytetu Wrocławskiego - nowo powstałej uczelni. Tereny na ogród uzyskał UWr w miejscu dawnych fortyfikacji miejskich zburzonych po zdobyciu Wrocławia przez Francuzów w 1807 r. Był to obszar leżący w bezpośrednim sąsiedztwie ogrodów książęcych i siedziby pierwszego biskupstwa. Wówczas teren ten leżał pomiędzy głównym korytem Odry, a jej odnogą z której dziś został jedynie staw w Ogrodzie. Ciekawostką jest fakt, że rosnące nad ogrodowym stawem dęby pamiętają czasy gdy płynęła tu jeszcze rzeka.

Teren otrzymany w 1811 roku ogrodzono i uporządkowano tak, że w 1816 już 33% było zagospodarowane. Ogród miał kolekcję 2000 gatunków roślin w tym 1500 w szklarniach. Dyrektorem Ogrodu w tamtym okresie był profesor Treviranus.

W 1851 roku dyrekcję ogrodu objął paleobotanik H. R. Goepert, dzięki któremu do dziś wrocławski Ogród Botaniczny zawdzięcza istniejący charakter. W ogrodzie powstał profil geologiczny a rośliny zostały opisane, wyetykietowane i udostępnione mieszkańcom miasta. W latach 1884 - 1889 dyrektorem Ogrodu był Adolf Engler. Za jego kadencji w Ogrodzie stworzono oparty na naturalnych cechach system państwa roślinnego. Przegrupowano i rozszerzono dział systematyki roślin.

W 1888 oddano do użytku budynek muzeum botanicznego, który mieścił w sobie zielnik oraz dyrekcje Ogrodu Botanicznego i Zakład Fizjologii Roślin. Podczas działań wojennych Ogród został dotkliwie zniszczony, podobnie jak budynki na jego terenie się znajdujące. Podczas walk o Wrocław na jego obszarze znajdowało się stanowisko artylerii oraz składy amunicji. Był także miejscem w którym przyjmowano zrzuty w oblężonym Breslau. Tu także wiodła jedna z poszlak dotyczących śmierci i upadku samolotu gen Połbina. Do odbudowy Ogrodu przystąpiono dopiero w 1948 roku a jej inicjatorami byli profesor Henryk Teleżyński i Staefan Macko.

W 1955 roku oddano do użytku budynek kaktusiarni, w 1958 mostek na stawie i kolejne budynki. Pierwszym po wojnie kierownikiem Ogrodu został Stefan Macko prowadzący Katedrę Ekologii i Geografii Roślin. Powierzchnia Ogrodu wynosi około 6 ha.

[edytuj] Działy tematyczne

Z zasobów Ogrodu korzystają pracownicy i studenci Uniwersytetu Wrocławskiego jak i Akademii Rolniczej, zwłaszcza kierunku architektury krajobrazu. Centralną część Ogrodu, z pomnikiem Karola Linneusza, zajmuje dział systematyki roślin. Wytyczona w nim i oznakowana trasa umożliwia zapoznanie się z całym bogactwem roślin wyższych. Nad stawem wznoszą się malownicze pagórki alpinarium, czyli działu roślin górskich i skalnych. Wschodnia część terenu o charakterze parku naturalistycznego, to arboretum, w którym rosną drzewa i krzewy strefy umiarkowanej Europy, Azji i Ameryki. Przylega do niego dział dydaktyczny z kwaterami obrazującymi rozmaite zagadnienia morfologiczne, ekologiczne i fizjologiczne, z ekspozycją roślin prawnie chronionych oraz kolekcjami pnączy i polskich odmian roślin ozdobnych. Dział roślin wodnych i błotnych obejmuje roślinność pół naturalnego stawu, basen z kolekcją grzybieni (Nymphaea) i kilka mniejszych zbiorników na wolnym powietrzu, a ponadto 29 tropikalnych akwariów słodkowodnych o pojemności 1200l. każde. Lądowe rośliny tropikalne i subtropikalne, w tym ananasowate, tzw. bromelie (Bromeliaceae), obrazkowate (Araceae), storczyki (Orchidaceae) oraz kaktusy i inne sukulenty, uprawiane są w 4 szklarniach ekspozycyjnych i kilku kolekcyjnych. Donice z roślinami znoszącymi wahania temperatury i wiatr rozstawiane są na terenie ogrodu od maja do października.

[edytuj] Krzewy i drzewa

Skamieniały pień drzewa liczący 250 mln lat

Arboretum to słowo określające kolekcje drzew, krzewów i krzewinek rosnących w gruncie. Termin ten pochodzi od łacińskiego słowa arbor, które oznacza drzewo. Arboretum może być zarówno samodzielnym, wyspecjalizowanym typem ogrodu botanicznego, jak i wyodrębnioną częścią szerszej kolekcji. Niekiedy słowem tym określa się także wszystkie rośliny zdrewniałe rosnące w ogrodzie botanicznym. W arboretach, prócz kolekcji gatunków drzew i krzewów pochodzących z różnych rejonów świata, zachowuje się także cenne, historyczne odmiany ogrodnicze – o szczególnym pokroju, nietypowej barwie i kształcie kwiatów lub liści oraz ocenia się wartość nowych odmian. Takie udokumentowane i oznaczone kolekcje, wraz z gatunkami rodzimymi, pełnią funkcje naukowo-dydaktyczne.

Drzewa, krzewy i krzewinki to rośliny drzewiaste o pędach wieloletnich, zdrewniałych, z wtórnym przyrostem na grubość. Te nazywane popularnie iglastymi należą do gromady nagozalążkowych (Gymnospermae) i reprezentowane są we Wrocławskim Ogrodzie Botanicznym przez 30 rodzajów, natomiast drzewa liściaste, czyli należące do gromady okrytozalążkowych (Angiospermae) przez 308 rodzajów. Drzewa i krzewy rozmieszczone są na terenie całego Ogrodu, a ich kolekcja w 2002 r. liczyła 2937 taksonów. Wiele z nich rośnie w dziale systematyki, ozdobnym i dydaktycznym, jednak największe skupisko starych okazów występuje we wschodniej części Ogrodu, miedzy stawem a ulicami Sienkiewicza i Kardynała Wyszyńskiego.

[edytuj] Roślinność górska

Alpinarium

W Alpinarium eksponowane są rośliny pochodzące z gór różnych części świata – zwłaszcza te rosnące ponad górną granicą lasu, popularnie nazywane roślinami alpejskimi. W „starej” części Alpinarium na poszczególnych pagórkach wysadzono rośliny z różnych rejonów geograficznych m.in. z Kaukazu, Alp, gór obu Ameryk, a także z wyżynnych rejonów Azji. Są to gatunki i odmiany botaniczne.
W „nowej” części Alpinarium prezentowane są również odmiany hodowlane roślin górskich, a więc takie u których wyeksponowano cechy nietypowe dla ich naturalnego wyglądu. Alpinarium jest najbardziej atrakcyjne na przedwiośniu i na wiosnę, kiedy mieni się barwami masowo w tym czasie rozkwitających roślin.

[edytuj] Rośliny Szklarniowe

Kwitnący kaktus

Dział Roślin Szklarniowych składa się z dwóch części kaktusiarni i palmiarni. W szklarniach rośliny uprawiane są w gruncie, w donicach i w tzw. basenach hydroponicznych. Rośliny tak uprawiane mają optymalne dla wzrostu warunki i osiągają znacznie większe rozmiary niż rosnące w doniczkach.

[edytuj] Kaktusiarnia

Ogród posiada bogata kolekcję sukulentów, te wyjątkowe rośliny rosną na suchych, pustynnych obszarach obu Ameryk, Afryki Pd., Madagaskaru i Wysp Kanaryjskich. Wrocławska kolekcja szklarniowa liczy ogółem blisko 5000 taksonów i należy do najbogatszych w Polsce. Z długotrwałą suszą radzą sobie gromadząc w wyspecjalizowanych tkankach duże ilości wody. Przed utratą wody chroni je np.: kulisty kształt, gruby naskórek, nalot woskowy lub bardzo liczne włoski. Kaktusy, najbardziej charakterystyczne sukulenty, pochodzą z Ameryki. O ich urodzie stanowią bryłkowate kształty i różnobarwne ciernie. Wiele gatunków agaw, sukulentów rozetowych, kwitnie tylko raz w życiu, potem ginie. „Żywe kamienie” z grupy południowoafrykańskich przypołudników są przykładem zjawiska mimikry czyli upodobnienia się roślin do podłoża.
Bardzo interesująca jest ekspozycja „Sukulenty Meksyku” zarówno same rośliny jak i otrzymane z ich części wyroby.

Sukulenty Meksyku

[edytuj] Palmiarnia

Bujna roślinność przybliża zwiedzającym egzotykę krain dalekich. W pierwszej chłodniejszej części zgromadzono rośliny stref subtropikalnych. Szczególną uwagę zwracają wysokie araukarie, australijskie akacje i eukaliptus, okazały wawrzyn, smukły cyprys i pochodzący z Chile bieluń drzewiasty o wspaniałych białych kwiatach. W środkowej szklarni – gorącej i wilgotnej – panuje półmrok tropikalnej dżungli. Rosną tu bambusy, rozłożyste palmy, liany, bromelie, draceny i paprocie. Na parapetach, w uprawie hydroponicznej rosną filodendrony, peperomie, różne egzotyczne rośliny użytkowe, jak kakaowiec, melonowiec, pieprz czarny i wanilia, kwitną i owocują bananowce. W osobnych donicach eksponowane są okazałe sagowce o sztywnych, rozłożystych liściach.
Przy palmiarni można zobaczyć około 50 gatunków i odmian roślin mięsożernych, a wśród nich liczne rosiczki, meksykańskie tłustosze, północnoamerykańskie kapturnice i muchołówki. Bujna roślinność przybliża zwiedzającym egzotykę krain dalekich. W pierwszej chłodniejszej części zgromadzono rośliny stref subtropikalnych. Na parapetach, w uprawie hydroponicznej rosną filodendrony, peperomie, różne egzotyczne rośliny użytkowe, jak kakaowiec, melonowiec, pieprz czarny i wanilia, kwitną i owocują bananowce. Rosną także bambusy, rozłożyste palmy, liany, bromelie, draceny i paprocie. W osobnych donicach eksponowane są okazałe sagowce o sztywnych, rozłożystych liściach.

[edytuj] Gruntowe Rośliny Ozdobne

Czerwone tulipany

Rośliny te, rosną u stóp Św. Krzyża, od wczesnej wiosny do późnej jesieni, przyciągają zwiedzających różnorodnością barw i form. Kolekcje roślin ozdobnych obejmują odmiany uprawne powstałe w procesie udoskonalania roślin dzikich przez naturę i działalnością człowieka, który od wieków wyszukiwał w przyrodzie okazy najpiękniejsze, najdorodniejsze, o ciekawszych barwach. W tej części Ogrodu uprawiane są odmiany o ciekawym pokroju, zróżnicowanej kolorystyce i kształcie liści, dużej różnorodności barw i form kwiatów.

Rosną tu drzewa ozdobne o barwnych liściach – czerwone buki, złote klony oraz o zróżnicowanym pokroju – wysmukłe cyprysiki, płaczące modrzewie, kuliste żywotniki. Krzewy trzmieliny, ketmii, ognika odznaczają się bogactwem kolorów liści, kwiatów i owoców. Najpiękniej prezentują się w porze kwitnienia poszczególne kolekcje bylin: piwonii, lilii, liliowców, dalii, złocieni i najliczniejsza kosaćców (250 odmian).Wczesną wiosną kwitną tulipany, narcyzy i hiacynty. Stałe kolekcje corocznie wzbogacane są barwnymi plamami roślin jednorocznych: szałwiam, oryginalnymi heliotropami i żółwikami.

W pobliżu stawu rośnie niezwykle atrakcyjna brazylijska bylina. Możemy też odpocząć od zgiełku miasta słuchając szumu fontann lub niedzielnych koncertów muzyki dawnej i współczesnej.

[edytuj] Rośliny Wodne i Błotne

Roślinność wodna

Największym zbiornikiem wodnym w Ogrodzie jest staw naturalny, będący pozostałością jednego z ramion Odry. Powierzchnię wody pokrywają w lecie liście grzybienia białego i grążela żółtego. W części ozdobnej Ogrodu, w sztucznym zbiorniku, zgromadzono odmiany grzybieni o różnobarwnych kwiatach.
Dumą wrocławskiego Ogrodu jest kolekcja subtropikalnych i tropikalnych roślin wodnych i błotnych licząca 350 taksonów i uważana za jedną z największych na świecie. Rośliny prezentowane są w kilkudziesięciu akwariach o pojemności 1200 litrów każde.

[edytuj] Kolekcje

Kolekcje roślin

Kolekcje Ogrodu liczą ponad 11500 gatunków i odmian roślin gruntowych i szklarniowych. Etykiety z nazwami i tablice dydaktyczne ułatwiają samodzielne poznawanie różnorodności świata roślin. Szczególną wartość mają kolekcje roślin z rodziny wrzosowatych (Ericaceae), roślin wodnych i błotnych oraz sukulentów, a także Kolekcja Narodowa rodzaju Hedera obejmująca około 150 taksonów bluszczy. Oprócz ekspozycji roślin w Ogrodzie można podziwiać zbudowany w 1856 na terenie alpinarium przekrój geologiczny wałbrzyskich złóż węgla kamiennego, przedzielonych osadami piaskowców i łupków. W ekspozycję tę wkomponowano skamieniałe odciski wymarłych roślin, skamieniałe pnie drzew, itp. Spośród rosnących na ternie Ogrodu drzew za pomniki przyrody uznano 27 z nich: dęby, cisy, miłorzęby, buki i platany.

Jednostką filialną wrocławskiego Ogrodu Botanicznego jest od 1988 r. kilkunastohektarowe arboretum w Wojsławicach niedaleko Niemczy, słynące z wielkiego zbioru rododendronów i rzadkich drzew iglastych.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
• Ogród Botaniczny we Wrocławiu
• Ogród Botaniczny - Wikipedia
• Panorama Ogrodu Botanicznego
• AkwaFoto - Fotoreportaż z Ogrodu Botanicznego

[edytuj] Źródła

• Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
• Ogród Botaniczny we Wrocławiu
• „Pomoce dydaktyczne dla nauczycieli odwiedzających Ogród Botaniczny we Wrocławiu” - Jolanta Kochanowska, Tomasz Nowak
• „Wrocław jakiego nie znacie” – Zbigniew Chądzyński
• Zdjęcia własne