Pomóż wybogacić Wikitravel! Dowiedz się jak

Londyn

Z Wikitravel, http://wikitravel.org/
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania



noframe
Londyn
Herb miasta
noframe
noframe
Położenie Anglia
Powierzchnia 1607 km²
Liczba ludności 7 560 000
Strona www


Spis treści

Charakterystyka[edytuj]

Londyn jest stolicą i największym miastem Wielkiej Brytanii i Anglii. Położony w południowo - wschodniej części Anglii nad rzeką Tamizą oficjalnie liczy około 7,5 mln. mieszkańców - jednak liczba 14 milionów lepiej i dokładniej oddaje wielkość i znaczenie tej metropolii. Cała aglomeracja londyńska, łącznie ze wszystkimi przyległymi miastami (od Tonbridge na południowym wschodzie po Windsor na północnym zachodzie) liczy około 20 milionów ludzi (obszar tzw. megalopolis). Londyn to tygiel narodowości i kultur. Około 20% mieszkańców pochodzi z Azji, Afryki i Karaibów. Coraz większą i znaczącą grupą emigrantów są także Polacy, którzy przyjeżdżają do Londynu w poszukiwaniu pracy. To, co dziś najbardziej kojarzy się z Londynem, to prawdopodobnie Big Ben, konserwatywna monarchia królewska, czerwone budki telefoniczne, czarne taksówki i charakterystyczne, dwupiętrowe czerwone autobusy miejskie.


Dojazd[edytuj]

Samolotem[edytuj]

Do Londynu (ogólny kod lotniska: LON) można dostać się lądując w jednym z sześciu portów lotniczych, jednak tylko dwa z nich znajdują się w ramach Wielkiego Londynu. Planując przylot do Londynu warto wziąć pod uwagę miejsce docelowe swojej podróży, gdyż podróż przez centralny Londyn może zająć sporo czasu. Jeśli planujemy podróż między lotniskami, sensowną opcją jest skorzystanie z usług autobusów National Express [1] - kursują one między lotniskami bardzo często, w najgorszym wypadku co godzinę, za wyjątkiem połączenia Luton - Stansted, gdzie autobusy kursują co dwie godziny. Podróż między Gatwick, a Heathrow kosztuje £19,50 i zajmuje około 60 do 90 minut, podróż między Heathrow a Stansted kosztuje £22,50 i zajmuje około 90 minut. Warto zwrócić uwagę na to, iż połączenia te korzystają z autostrady M25 okrążającej Londyn - często w godzinach szczytu (7.00-9.00 oraz 16.00-19.00) autostrada ta bardzo się korkuje, co może wydłużyć czas dojazdu. Z uwagi na rozpoczęte niedawno na odcinku północno-zachodnim roboty drogowe, korki występują zwłaszcza na trasie między lotniskami Heathrow, a Luton i Stansted.

London Heathrow[edytuj]

Heathrow (ICAO: EGLL, IATA: LHR) [2] jest największym w Londynie (i Europie) portem lotniczym. Rocznie obsługuje ponad 67 milionów pasażerów, 90 linii lotniczych lata do 170 lokalizacji. Lotnisko składa się z pięciu terminali - terminale 1, 2 oraz 3 znajdują się między dwoma pasami; terminal 4 znajduje się od południowej strony; nowo wybudowany terminal 5 dla British Airways [3] (otwarty 27 marca 2008 r.) znajduje się po zachodniej stronie lotniska. Autobusy miejskie kursujące wokół lotniska między terminalami są bezpłatne (Heathrow Free Fare Zone), między terminalami bezpłatnie można również podróżować pociągami Heathrow Express oraz Heathrow Connect. Metro (ang. tube) między terminalami niestety jest płatne, jednorazowy przejazd kosztuje £1.10 (karta oyster) lub £3.20 (bilet papierowy).

Bezpośrednie połączenia do Polski:

  • British Airways [4]: Warszawa z Terminala 5 do końca października 2011, potem z Terminala 3.
  • LOT [5]: Warszawa z Terminala 1.

Z lotniska Heathrow do centrum Londynu można dostać się w następujący sposób:

  • Najszybciej: pociągiem Heathrow Express [6] - Kursuje co 15 minut, podróż trwa około 15 minut. Bilet w jedną stronę £16.50 (£19.50 jeśli kupiony u konduktora), w dwie strony £32. Pociąg dojeżdża do dworca London Paddington. Bilet dzienny jest nie ważny.
  • Najtaniej: linią Piccadilly londyńskiego metra (London Underground [7]) - Pociągi odjeżdżają średnio co kilka minut, podróż zajmuje od 45 do 60 minut. Najtańszy bilet kosztuje £2.20 lub £3.70 dla osób korzystających z kart Oyster (£3 refundowany depozyt). Heathrow znajduje się w strefie 6, więc ważne są tylko bilety dzienne i okresowe na strefy 1-6 (lub 2-6, 4-6).
  • Najwygodniej: Heathrow Express do dworca London Paddington potem taksówka do miejsca docelowego - Taksówka z lotniska do centralnego Londynu (£45-60) mogłaby zająć od 45 do 60 minut (w zależności od natężenia ruchu).
  • Door to door: National Express Dot2Dot [8] - Minibus wożący od drzwi do drzwi, koszt w granicach £17-25.

London Gatwick[edytuj]

Gatwick (ICAO: EGKK, IATA: LGW) [9] to drugie co do wielkości londyńskie lotnisko. Jest to też ulubione lotnisko wakacyjne londyńczyków - głównie z racji bardzo dobrego skomunikowania z centralnym Londynem jak i dużo lepszym wyborem połączeń. Dodatkowo lotnisko Gatwick nie jest tak zatłoczone jak Heathrow, rzadziej zdarzają się tu opóźnienia i odwołane loty.

Bezpośrednie połączenia do Polski obsługiwane są przez następujące linie lotnicze:


Z lotniska do centrum Londynu można dostać się w następujący sposób:

  • Pociągiem Gatwick Express [11], który dojeżdża do dworca London Victoria. Odjeżdża co 15 minut, podróż trwa od 30 do 35 minut. Bilet kosztuje £16.90 (£28.80 w dwie strony), pociąg nigdzie się nie zatrzymuje.
  • Pociągiem Southern Railway [12], który dojeżdża również do dworca London Victoria przez East Croydon i Clapham Junction. Odjeżdża co 15 minut, podróż trwa od 35 do 40 minut. Taniej niż Gatwick Express (£8.90 w jedną stronę lub £11 za bilet łączony z biletem dziennym na strefy 1-6).
  • Pociągiem First Capital Connect [13], który dojeżdża do London Bridge, Blackfriars, City Thameslink, Farringdon, St. Pancras International, Luton Airport i dalej na północ.
  • Autobusem National Express [14] - wygodne połączenia do lotniska Heathrow i innych miast w Wielkiej Brytanii.

London Stansted[edytuj]

Lotnisko Stansted (ICAO: EGSS, IATA: STN) [15] znajduje się około 35 mil na północny wschód od centrum Londynu (i na wschód od lotniska Luton), aktualnie jest to trzecie do wielkości lotnisko w Londynie, obsługuje głównie połączenia tanich linii lotniczych. W związku z rosnącą liczbą połączeń lotniczych, lotnisko planuje budowę drugiego pasa oraz budowę kolejnego terminala.

Bezpośrednie połączenia z Polski:

Dojazd z lotniska do centrum Londynu:

  • Pociągiem Stansted Express - do dworca London Liverpool Street, odjeżdża co 15 minut, czas podróży około 45-60 minut. Bilet kosztuje £18, w dwie strony £26. Bilety dziennie i okresowe nie są ważne.
  • Pociągiem i dalej metrem (London Underground): Stansted Express do Tottenham Hale, dalej metrem (linia Victoria). Co 15 minut. Dobre połączenie, jeśli wybierasz się w kierunku południowego Londynu, West End lub zachodniego Londynu. Zapytaj o Oyster card na stacji Tottenham Hale.
  • Autobusem National Express. Kursuje co 15-30 minut. Czas podróży do Stratford: 1 godzina, do London Victoria Coach Station: 90 minut. Bilety kosztują £8 (do Stratford) lub £10 (do Vicotria) oraz odpowiednio £14 i £16 za bilety w dwie strony. Bilety dzienne i okresowe są nie ważne.
  • Autobusem Terravision. Kursuje co godzinę, a czas podróży wynosi 75 minut. Bilet do Bishopsgate (nearby Liverpool Street) kosztuje £6.70 (£11.80 w dwie strony), do London Victoria Coach Station kosztuje £8 (£14 w dwie strony). Bilety dzienne i okresowe są nie ważne.
  • Taksówką. Czas podróży około 60-120 minut (w zależności od ruchu i miejsca do którego się jedzie), koszt to około £70. Wygodniejszą i szybszą opcją jest Stansted Express do Liverpool Street Station i dalej kontynuowanie podróży taksówką do miejsca docelowego.

London Luton[edytuj]

Lotnisko Luton (ICAO: EGGW, IATA: LTN) [17] znajduje się około 30 mil na północ od centrum Londynu.

Bezpośrednie połączenia z polską obsługują tanie linie lotnicze:

Z lotniska do centrum Londynu można dostać się:

  • Pociagiem National Rail [19] - Autobus wahadłowy na dworzec kolejowy Luton Airport Parkway odjeżdża ze stanowiska 1. Przejazd autobusem jest bezpłatny dla osób, które okażą bilet na pociąg, lub płatny £1.00. Podróż ze stacji Luton Airport Parkway do stacji King's Cross trwa około 35 minut. Dalej można przesiąść się na metro. Koszt wraz z dobowym biletem na metro: £13.20.
  • Autobusem linii Green Line [20] - autobus linii Green Line 757 zapewnia bezpośrednie połączenie między lotniskiem a centrum Londynu. Czas przejazdu w zależności od pory dnia 60-90 minut. Koszt: £11.
  • Autobusem linii National Express [21] - autobusy łączące z licznymi miastami i miejscowościami, w tym z Birmingham, Cambridge, East Midlands, lotniskiem Gatwick, lotniskiem Heathrow, Liverpoolem, Manchesterem, Milton Keynes, Northampton oraz lotniskiem Stansted odjeżdżają ze stanowisk 5 i 6.
  • Linie lotnicze easyJet [22] i Wizz Air [23] organizują dojazd do centrum Londynu lub wybranego hotelu minibusami. Szczegółowych informacji należy szukać na stronach www tych lini.

London City Airport[edytuj]

Lotnisko City (ICAO: EGLC, IATA: LCY) [24], to małe lotnisko klasy miejskiej położone najbliżej centrum Londynu. Od 6 maja 2008 roku do połowy stycznia 2009 roku British Airways [25] operowało połączenie dziennie z Warszawą - połączenie to było dedykowane głównie dla biznesmenów, ale jego atrakcyjna cena (od £50 funtów w jedną stronę) mogła zachęcić również osoby podróżujące turystycznie, aktualnie połączenie jest zawieszone do odwołania.

Dojazd do lotniska:

  • Docklands Light Railway (DLR) [26] - szybkie i wygodne połączenie lekką kolejką miejską. Bilety dzienne i okresowe są ważne.
  • Taksówka - podróż zajmuje około 30 minut, £20-35.

London Southend Airport[edytuj]

Lotnisko Southend (ICAO: EGMC, IATA: SEN) [27] znajduje się około 50 mil (80 km) na wschód od Londynu i obsługuje głównie połączenia z wyspą Jersey oraz Le Touquet (Francja). Aktualnie lotnisko to nie obsługuje żadnych bezpośrednich połączeń z Polską - może się to jednak zmienić, gdyż zarząd lotniska podjął decyzję o modernizacji i rozbudowie.

Inne porty lotnicze w pobliżu Londynu[edytuj]

  • Southampton Airport
  • Birmingham International Airport

Koleją[edytuj]

Londyn nie posiada bezpośredniego połączenia kolejowego z Polską. Najszybsze połączenie kolejowe z Polską wiąże się z kilkoma dogodnymi przesiadkami i zajmuje niecałe 16 godzin.

St Pancras International jest dworcem, który obsługuje pociągi EuroStar kursujące do Brukseli, Lile oraz Paryża (dodatkowo zimą obsługiwane są sezonowe połączenia do ośrodków narciarskich w Alpach na południu Francji). Od 2010 roku dodatkowo pociągi EuroStar zatrzymywać będą się na dworcu Stratford we wschodnim Londynie, blisko miasteczka olimpijskiego.

Samochodem[edytuj]

Podróż samochodem z Polski do Londynu trwa kilkanaście godzin. W zależności od miejsca, z którego wyruszamy, może to trwać od 12 do 20 godzin. Najtrudniejszym odcinkiem do pokonania są polskie drogi, po przekroczeniu granicy polsko-niemieckiej droga wiedzie wygodnymi autostradami. Z racji tego, iż podróż autostradą może być monotonna i nużąca, warto robić częste postoje w punktach serwisowych.

Przeprawa przez Kanał La Manche zajmuje około 2-3 godzin zarówno pociągiem przez EuroTunel jak i promem, warto rezerwować bilety z wyprzedzeniem, szczególnie w okresie wakacyjnym.

Autobusem[edytuj]

Polska jest bardzo dobrze skomunikowana z Londynem - większość autobusów zatrzymuje się na London Victoria Coach Station oraz mniejszym London Victoria GreenLine Coach Station - oba znajdują się tuż obok dworca kolejowego London Victoria. Centralne położenie tego dworca powoduje, iż jest bardzo łatwo dostępny za pomocą trzech linii metra (Circle, Disctrict i Victoria) oraz sieci autobusowej. przejazd do Londynu

Komunikacja[edytuj]

Komunikacja miejska w Londynie jest bardzo dobrze zorganizowana. Londyn został podzielony na strefy: pierwsza strefa obejmuje swoim zasięgiem centralny Londyn, kolejne strefy następują w miarę jak oddalamy się od centralnego Londynu. Aktualnie jest 9 stref, przy czym strefy 1-6 obejmują mniej więcej granice tak zwanego Wielkiego Londynu (ang. Greater London).

Transport for London [28] jest spółką zarządzającą komunikacją miejską w granicach Londynu - strona internetowa zawiera wiele przydatnych informacji aktualizowanych na bieżąco (np. Travel Tools [29]) oraz świetny planner podróży [30]. Dodatkowo dostępna jest 24 godzinna info linia pod numerem +44-20-72221234 (lub sms 60835). Podróżowanie po mieście ułatwia zunifikowany system biletowy - bilety Travelcard (dzienne, tygodniowe, miesięczne) oraz Oyster akceptowane są w większości środków transportu.

W skład londyńskiej sieci komunikacyjnej wchodzą:

  • metro (London Underground lub potocznie z ang. tube) - 12 linii oznaczonych kolorami i nazwami pokrywa głównie północną stronę Tamizy.
  • DLR (Docklands Light Rail) - samosterująca lekka kolej naziemna obsługująca głównie południowo wschodni Londyn.
  • tramwaj (Croydon Tramlink) - linia tramwajowa łącząca Corydon i Wimbledon.
  • sieci autobusowa - dość gęsta siatka połączeń pokrywa praktycznie cały Londyn i okolice.
  • metro naziemne (London Overground) - nowa linia powstała z przejęcia sieci Silverlink przez TfL. Docelowo ma połączyć zachodni Londyn, przez północny z wschodnim i południowym - okrążając centralny London na granicy 2 i 3 strefy.
  • pociąg (National Rail) - połączenia pociągowe z lotniskami (Heathrow, Gatwick, Stansted i Luton) oraz pociągi podmiejskie wyjeżdżające z głównych dworców Londynu.

Oyster[edytuj]

Oyster [31] jest elektroniczną kartą miejską służącą do regulowania płatności za podróż środkami transportu miejskiego w Londynie. Kartę tą można doładować zarówno gotówką jak i biletem okresowym. Karta doładowana gotówką (tzw. Oyster Pay As You Go) działa na zasadzie pre-paid - płacąc nią za przejazd odpowiednia kwota jest pobierana z kwoty zgromadzonej na karcie. Karty używamy przykładając ją do czytnika - znajdują się ona przy bramkach wejściowych do metra oraz w autobusach obok stanowiska kierowcy.

Przejazdy przy użyciu karty Oyster są dużo tańsze, niż zakup pojedyńczych biletów. Przykłady:

  • przejazd autobusem - bilet kupiony u kierowcy kosztuje £2.00, stawka oyster: £1.20 (maksymalnie £3.90 na dzień);
  • przejazd metrem w strefie 1 i 2 - bilet papierowy kosztuje £4.00, stawka oyster: £1.80 (maksymalnie £7.20 na dzień w szczycie, lub £5.90 poza szczytem);
  • przejazd metrem między strefami 1 i 6 - bilet papierowy kosztuje £4.50, stawka oyster: £3.80 (£2.40 codziennie po 19:00 oraz w weekendy i swięta publiczne).

Price capping - korzystając z Osyter Pay As You Go możemy wykonać dowolną liczbę podróży w ciągu jednego dnia, jednak z karty zostanie pobrane nie więcej, niż wartość adekwatnej travelcard. Przykłady:

  • pięć podróży autobusem w ciągu jednego dnia - płacąc każdorazowo za przejazd zapłacilibyśmy £10, a korzystając z Oyster zapłacimy tylko £3.90;
  • pięć podróży metrem w strefie 1 i 2 - jednorazowe bilety kosztowałyby £20, korzystając z karty Oyster tylko £7.20 (jeśli wykonamy choć jedną podróż w szczycie) lub £5.90 (wszystkie podróże poza szczytem);
  • pięć podróży metrem między strefami 1 i 6 - jednorazowe bilety kosztowałyby nawet £22.50, korzystając z karty Oyster zapłacimy maksymalnie £14.80 (jeśli rozpoczniemy podróżowanie w szczycie) lub £7.50 (jeśli wykonamy wszystkie podróże poza szczytem).

Ważne: Karta Oyster Pay As You Go nie obowiązuje we wszystkich pociągach dojeżdżających na lotniska - kontrolerzy biletów są nieugięci i z miejsca wypisują karę w wysokości £50 (obniżona do £25, jeśli zapłacona w ciągu 21 dni). Od 1 stycznia 2010 roku można korzystać z przedpłaconych kart Oyster w większości pociągów National Rail operujących w granicach Wielkiego Londynu.

Travelcards - bilety okresowe[edytuj]

Travelcards, czyli bilety okresowe dzielą się na dzienne, tygodniowe, miesięczne, trzy miesięczne, półroczne i roczne - każdy z biletów może być na wybrane strefy (1-6, 1-4, 2-4, 2-6... itp) - cena biletu zależna jest od okresu i liczby stref, na których jest ważny. Wszystkie bilety okresowe oprócz dziennego można załadować na kartę Oyster.

Bilet dzienny nie jest biletem dobowym - jego ważność jednak kończy się następnego dnia o 4.30 rano. Jeśli zdaży nam się zbyt długo zabalować w pubie, zawsze możemy wrócić korzystając z biletu kupionego dzień wcześniej.

Bus Pass, to bilet okresowy ważny tylko na autobusy i tramwaje (Croydon Tramlink). Bus Pass dzienny kosztuje £4.80 (Oyster), tygodniowy kosztuje £20.20.

Peak & Off-peak

W dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 4.30 do 9.30 są tzw. szczytem komunikacyjnym - bilety dzienne kupione w tych godzinach mają dwukrotnie wiekszą wartość, Dotyczy to także użytkowników Oyster Pay As You Go - podróże wykonane przed 9.30 rano będą oddzielnie rozliczan w ramch price capping.

Szczegółowa informacja w języku polskim o cenach biletów i nie tylko na stronie Tfl [32]

Taksówki[edytuj]

Angielskie taksówki dzielą się na dwie kategorie:

London Cab
  • Black cabs - zwykle czarne lub obklejone reklamami - tradycyjna choć droga forma przemieszczania się po mieście, można je łapać wprost na ulicy po prostu machając ręką. Każdy cab wyposażony jest w taksometr, klapnięcie drzwiami kosztuje £2.20. Uwaga - kierowcy czarnych taksówek znani są ze swojej brawurowej jazdy.
  • mini cabs - samochody z naklejką private hire - zgodnie z prawem tych taksówek nie można “złapać” na ulicy, można je zamówić dzwoniąc na centralę telefoniczną. Płatność za przejazd ustala się w czasie rozmowy z dyspozytorem - zwykle zapłacimy mniej, niż korzystając z czarnej taksówki, można targować się z kierowcą.

Dodatkowo w Londynie działa bezpłatny serwis CABWISE [33] - jest to serwis smsowy podający numery telefoniczne licencjonowanych korporacji taksówkowych - serwis ten powstał w odpowiedzi na rosnącą liczbę gwałtów i rozbojów dokonywanych przez kierowców nielicencjonowanych mini cabów.

Uwaga: zgodnie z brytyjskim prawem korporacja taksówkowa nie może reklamować się podając numery telefonów komórkowych - mogą być reklamowane tylko numery stacjonarne (zaczynające się w Londynie na 0 20).

Więcej informacji na temat taksówek w Londynie można znaleźć na stronach Transport for London [34].

Warto zobaczyć[edytuj]

Atrakcje[edytuj]

London Eye
Diabelski młyn — jedna z najważniejszych atrakcji Londynu — wznosi się na wysokość 150 metrów i zapewnia spektakularny widok na cały Londyn. Najbliższe stacje metra: Embankment, Waterloo, Westminster.
Atrakcyjny zbiór figur woskowych przedstawiających ludzi rozrywki, rodziny królewskiej, sportowców, jak i postacie, które miały wpływ na losy świata - obok Beyonce, Toma Cruise można zobaczyć tu Królową Angielską, Papieża Jana Pawła II jak i Fidela Castro, czy Szreka. Jednak atrakcje na figurach woskowych się nie kończą - bardzo efektowana jest podróż taksówką Duch Londynu, która pokazuje nam historię miasta od czasów średniowiecznych po dzisiejsze. Na koniec mamy komnaty strachu oraz pokaz filmowy w planetarium. Bilet wstępu kosztuje £24, tuż przed zamknięciem można nabyć bilety o połowę taniej - tworzy się wtedy zwykle kolejka na 30-45 minut. Najbliższa stacja metra: Baker Street.

Ciekawe miejsca[edytuj]

Widok na Canary Wharf oraz Muzeum Marynarki w Greenwich
Nowa dzielnica Londynu zbudowana na miejscu dawnych doków - siedziba banków i instytucji finansowych. Z pozoru spokojna i zielona dzielnica tętni życiem podziemnym, gdzie znajduje się potęzne centrum handlowe łączące większość wieżowców. Najbliższa stacja metra: Canary Wharf, dzielnicę przecina linia DLR mająca tu przystanki co kilka set metrów.
  • Covent Garden
zabytkowa dzielnica sklepów i teatrów - w centralnej jej części znajdują się hale targowe podobne do krakowskich sukiennic. Najbliższe stacje metra: Covent Garden, Leicester Square, Charring Cross.
  • Leicester Square
przy placu bezpośrednio znajduje się kilka kompleksów kinowych, w których odbywają się największe premiery filmowe - często w godzinach wieczornych można tu spotkać tłumy ludzi oczekujących na pojawienie się gwiazd. Najbliższe stacje metra: Leicester Square, Piccadilly Circus, Charring Cross.
  • Piccadilly Circus
jedno z ulubionych miejsce spotkań Londyńczyków położone na skrzyżowaniu dwóch linii metra oraz wielu linii autobusowych - zwany też bramą do West Endu. Przy placu znajduje się wielkie centrum handlowe Trocadero [38], blisko stąd też do kin Leicester Square. Piccadilly Circus znane jest również z reklam świetlnych znajdujących się na północno zachodnim rogu placu. Najbliższa stacja metra: Piccadilly Circus.
  • Trafalgar Square
Plac upamiętniający zwycięską bitwę pod Trafalgar z kolumną Nelsona., przy placu znajdują się National Gallery oraz National Portrait Gallery. Tu też znajduje się kilometr zero, od którego odmierza się odległości w Londynie. Od 2000 roku obowiązuje tu kontrowersyjny zakaz karmienia gołębi. Najbliższa stacje metra: Charring Cross.
  • Westminster - interesująca dzielnica z opactwem Wetminsterskim oraz Gmachem Parlamentu.
  • Ealing - jedna z dzielnic Londynu, położona w jego zachodniej części

Galerie[edytuj]

  • National Gallery [39]
Bogata kolekcja ponad 2300 obrazów z okresu od XIV do XIX wieku. Wstęp wolny. Najbliższe stacja metra: Charring Cross, Embankment, Leicester Square.
  • National Portrait Gallery [40]
Galeria skupiająca portrety słynnych Brytyjczyków. Wstęp wolny. Najbliższe stacja metra: Charring Cross, Embankment, Leicester Square.
Galeria sztuki nowoczesnej znajdująca się w budynku dawnej elektrownii Bankside Power Station. Wstęp wolny. Najbliższe stacja metra: Blackfriars, Southwark.

Muzea[edytuj]

Większość muzeów w Londynie jest darmowych, jednak pomimo to wybrane ekspozycje mogą być płatne.

  • British Museum [42]
Największy zbiór zabytków z całego świata - oferuje ekspozycję stałą i ciekawy wybór ekspozycji czasowych. Wstęp wolny. Najbliższa stacja metra: Holborn.
  • Maritime Museum Greenwich [43] oraz Royal Observatory
Muzeum Marynarki w Greenwich, u stóp wzgórza Greenwich, przez które przebiega południk zero. Wstęp £6.00. Najbliższa stacja DLR / kolei: Greenwich.
Obserwatorium znajduje się na wzgórzu w parku, wstęp do obserwatorium jest bezpłatny - w godzinach południowych trzeba się jednak liczyć z kolejką przed wejściem. Ze wzgórza rozciąga się piękny widok na Muzeum Marynarki oraz niedalekie centrum finansowe Canary Wharf.
  • Museum of London [44]
Jak sama nazwa wskazuje, jest to muzeum historii Londynu od czasów prehistorycznych po dzisiejsze. Wstęp wolny. Najbliższa stacja metra: Barbican, St. Paul's.
  • Natural History Museum [45]
Znajdziemy w nim historię Ziemii - eksponaty z czasów dinozaurów po wypchane zwięrzątka z czasów obecnych. Dodatkowo atrakcyjne Galerie Ziemii, w których można poznać budowę wnętrza Ziemi, zasady działania sił przyrody jak i przeżyć symulowane trzęsienie Ziemi. Wstęp wolny. Najbliższa stacja metra: South Kensington.
  • Science Museum [46]
Czyli muzeum techniki. Wstęp Wolny. Najbliższa stacja metra: South Kensington.
  • Victoria And Albert Museum [47]
Największe na świecie museum sztuki użytkowej - posiada ponad 4.5 miliona eksponatów. Wstęp wolny. Najbliższa stacja metra: South Kensington.

Parki[edytuj]

Jelenie przy drodze w Parku Richmond

Londyn pełen jest małych parków i skwerów otwartych od świtu do zmierzchu za wyjątkiem Hyde Park, który otwarty jest od 5 rano do północy bez względu na porę roku.

Królewski Ogród Botaniczny - ostatnio otwarto tu “scieżkę wśród drzew”, czyli kładkę po której można spacerować na wysokości koron drzew. Wstęp: dorośli £13, dzieci do 17 roku życia bezpłatnie. Najbliższa stacja metra: Kew Gardens.
W tym parku znajdują się słynny Speaker's Corner, gdzie każdy może się wypowiedzieć na dowolny temat oraz Diana, Princess of Wales Memorial [50]. Tutaj również odbywają się koncerty rozrywkowe. Hyde Park jest oddzielny zbiornikiem wodnym od Kensington Gardens [51] - razem twórzą duży zespół parkowy, większy niż Księstwo Monako, ale mniejszy niż Central Park w Nowym Jorku.
  • Richmond Park [52]
Największy park królewski w Londynie, jest również miejscem zamieszkania około 650 jeleni, które nie boją się zarówno ludzi jak i samochodów przejeżdżających jedyną drogą przez park.

Zabytki[edytuj]

  • Buckingham Palace [53]
siedziba rodziny królewskiej - zwykle nie jest dostępna dla zwiedzających, jednak na przełomie sierpnia i września otwiera swoje podwoje.
Clock Tower and Palace of Westminster seen from London Eye
  • Clock Tower oraz Palace of Westminster
Siedziba Parlamentu Wielkiej Brytanii oraz wieża z zegarem potocznie zwana Big Ben, właściwie Big Ben, to nazwa głównego dzwonu umieszczonego w tej wieży.
  • Katedra Św. Pawła [54] - jeden z największych kościołów na świecie, zbudowana na wzór Bazyliki Św. Piotra w Rzymie. Wstęp płatny za wyjątkiem niedziel. Najbliższa stacja metra: St. Paul's.
  • Tower of London [55]
Usytuowana nad brzegiem Tamizy, w południowo wschodniej części City, królewska twierdza. Zbudowana ponad 900 lat temu, zawiera skarby królewskie oraz pilnowana jest przez strażników tradycyjnie zwanych Beefeaters. Najbliższe stacja metra: Tower Gateway, Tower Hill.
Tower Bridge w Londynie
  • London Tower Bridge [56]
Wizytówka Londynu, często niewłaściwie nazywany London Bridge, most zwodzony pochodzi z XIX wieku, podnoszony jest średnio 600 razy w ciągu roku. Jego środkowa część to dwa ważące po 1100 ton zwodzone przęsła mostu podnoszące się w ciągu 90 sekund. Zwieńczone pinaklami wieże oraz pomost kryją mechanizm służący do podnoszenia ruchomych przęseł. Unoszone są aby umożliwić przepłynięcie dużym statkom lub przy specjalnych okazjach. W wieżach mostu znajduje się muzeum jego historii, a z górnego pomostu, obecnie otwartego dla turystów roztacza się piękny widok na rzekę Tamizę. Szerokość mostu wynosi 60 metrów, a wysokość przy podniesionych przęsłach - 40 metrów. W swych najlepszych czasach most był otwierany pięć razy dziennie.


  • Westminster Abbey [57] - opactwo, katedra, miejsce koronacji od 1066 roku (ostatnio koronowana była Królowa Elżbieta II w 1953 r.), tutaj też odbył się pogrzeb Księżnej Diany.

Warto spróbować[edytuj]

Nauka[edytuj]

Praca[edytuj]

Pomimo kryzysu Londyn nadal pozostaje idealnym miejscem na poszukiwanie pracy - tutaj mają swoje siedziby największe światowe korporacje jak i mniejsze, lokalne firmy, które ciągle rekrutują pracowników - w dobie kryzysu Polskim profesjonalistom łatwiej na ten rynek się wbić, gdyż są lepiej wykształceni i mają mniej wygórowane wymagania finansowe. Osoby poszukujące prac sezonowych w gastronomii również się nie zawiodą - sezon turystyczny trwa tu praktycznie cały rok. Więcej informacji dla osób chcących pracować w Wielkiej Brytanii.

Zakupy[edytuj]

Dla wielu osób Londyn jest świetnym miejscem do robienia zakupów — jeśli tylko masz odpowiednio duże zasoby finansowe. Jednak, przy odrobinie szczęścia i zdrowego rozsądku, można tu zrobić całkiem spore zakupy za nieduże pieniądze - każdy znajdzie coś dla siebie. Przy obecnym kursie funta Londyn (jak i Wielka Brytania) staje się atrakcyjnym miejscem do robienia zakupów, szczególnie elektroniki. Głównym rejonem zakupowym Londynu jest generalnie West End (Bond Street, Covent Garden, Oxford Street and Regent Street), we czwartki wiele sklepów jest otwartych do późna (7-8 wieczorem). Zatem, gdzie warto wybrać się na zakupy?

  • Oxford Street - słynna arteria sklepowa Londynu, swoje sklepy mają tutaj praktycznie wszystkie większe brytyjskie sieci domów towarowych w tym John Lewis [58], Marks & Spencer [59] oraz Selfridges [60].
  • Regent Street (między Oxford Street a Piccadilly Circus) - mieści Apple Store oraz Hamleys, uważany za największy sklep z zabawkami w Londynie.
  • Bond Street - jeśli szukamy luksusowych marek w stylu Cartier, D&G, Jimmy Choo, Louis Vuitton and Versace.
  • Tottenham Court Road - jeśli chcemy wyposażyć swój dom w luksusowe meble, lub tanią elektronikę.
  • Covent Garden [61] - historyczny market, mieści sklepy znanych marek (między innymi Adidas Originals, All Saints, Carhartt, Fred Perry, G Star Raw and Stussy) oraz London Transport Museum, w którym można kupić ciekawe i oryginalne pamiątki (np. stare mapy metra, plakaty z metrem, itp).
  • Charing Cross Road (przy Covent Garden) - jeśli szukamy książek - zarówno nowych jak i używanych.
  • Soho - sklepy z muzyką alternatywną, ubraniami itp.
  • Camden Town - dzielnica wykręconych oferująca wykręcone ciuchy, muzykę i inne wykręcone towary, popularna wśród młodych ludzi. Na pierwszy rzut oka ludzie na ulicy mogą wydawać się niebezpieczni lub groźni, ale nie jest to niebezpieczna dzielnica.
  • Knighstbridge - między innymi jest tu Harrods [62] - słynny na cały świat dom towarowy, w którym (podobno) można kupić wszystko.

Targi

  • Borough [63] - targ z żywnością oferujący owoce, warzywa, sery, chleb, mięso, ryby itp. Otwarty od czwartku do soboty, najlepszy czas zakupów, to sobota rano. Najbliższa stacja: London Bridge.
  • Spitalfields [64] - targ z ubraniami, sztuką, muzyką - oferuje towary od nadchodzących gwiazd mody/muzyki/sztuki, otwarty od poniedziałku do soboty.
  • Portobello road - słynny na całym świecie targ antyków, staroci i wszystkiego, czym można handlować, otwarty cały tydzień, najlepiej wybrać się tam w sobotę lub niedzielę rano. Uwaga: na Portobello Road grasuje szjaka kieszonkowców!

Lotniska

Lotniska w okół Londynu oferują dość dobrze rozwiniętą bazę sklepową, jednak ceny zbliżone są do tych z centralnego Londynu. Warto zatem sprawdzić w internecie, czy ceny oferowane na lotnisku nie są przypadkiem zawyżone. W sklepach z alkoholem, perfumami i tytoniem obowiązują dwie ceny: dla podróżujących w ramach Unii Europejskiej (wyższa) oraz dla podróżnych podróżujących poza Unię Europejską (niższa, bez podatków i cła).

Gastronomia[edytuj]

Oszczędnie[edytuj]

W Londynie operuje wiele sieci restauracyjnych oferujących posiłki zróżnicowane zarówno cenowo, jak i smakowo. Zaletą sieci jest to, iż ceny są bardzo umiarkowane - wydatek rzędu £10-£20 funtów za pełny posiłek. Jednak oprócz rozpoznawalnych na całym świecie sieci McDonald's oraz Burger King, warto zwrócić uwagę na te:

  • Londyńskie Puby - większość z nich serwuje tradycyjne angielskie jedzenie - warto spróbować Steak Ale Pie, czyli stek w cieście. Danie główne plus pint angielskiego piwa nie kosztuje więcej niż £10-£12.
Restauracja Vapiano
  • Vapiano [65] (19-21 Great Portland Street, W1W 8QB) - stosunkowo tanie i dobre jedzenie kilka metrów od Oxford Street - na wejściu każdy otrzymuje kartę, przy użyciu której można zamawiać jedzenie, napoje, alkohole - płatność przy wyjściu. Jedzenie przygotowywane jest na oczach klienta, porcje są dość duże (szczególnie pasta) a przy tym bardzo smaczne. Uwaga - bywa zatłoczone w porze lunchu i kolacji. Lunch na osobę (przystawka, danie główne, napój) to wydatek rzędu £10-£15.
  • Wagamama [66] - tradycyjna kuchnia japońska w skromnie urządzonym wnętrzu. Większość restauracji ma charakter kantyny, gdzie goście sadzani są na przeciwko siebie przy długim stole. Posiłki przygotowywane są na miejscu, pełny obiad to koszt około £10-£15.
  • Camden Lock Village - przy wiadukcie kolejowym na końcu Camden High str. - duża ilość małych punktów z kuchnią azjatycką i meksykańska, makaron albo ryż w dowolnym zestawieniu za £4. Im później tym taniej. Około 18 można zjeść za £2-£3 funty.

Umiarkownie[edytuj]

  • Okawari [67] (13 Bond St, Ealing Broadway, W5 5AP) - Japońska kuchnia w bardzo dobrym wydaniu i po przystępnej cenie. Część restauracji ma charakterystycznie podniesioną podłogę - na pierwszy rzut oka wygląda to tak, że siedzieć trzeba po turecku na podłodze... jest to jednak złudzenie - można swobodnie usiąść, gdyż pod stołem podłoga jest obniżona. Kolacja dla dwóch osób (przystawki, dania główne, desery, butelka wina, butelka wody) to wydatek rzędu £40-£60.


Ekskluzywnie[edytuj]

Festiwale, imprezy[edytuj]

Noclegi[edytuj]

Apartamenty[edytuj]

Są to obiekty noclegowe, które na przestrzeni ostatnich kilku lat zyskały ogromną popularność wśród miłośników podróży. To także zupełnie nowe podejście do podróżowania, będące odpowiedzią na zmieniające się wraz z upływem czasu potrzeby turystów. Apartamenty to w pełni wyposażone mieszkania oddawane do dyspozycji wynajmujących je gości. Do ich największych zalet zalicza się:

- lokalizację - choć przeważnie znajdują się w centrach miast, czyli najbardziej pożądanej przez turystów lokalizacji, to jednak spora część apartamentów zlokalizowana jest także w innych częściach brytyjskiej stolicy, a to oznacza, że ich położenie na mapie Londynu można z powodzeniem dopasowywać do indywidualnych potrzeb,

- ceny - koszta pobytu w apartamencie są porównywalne do kosztów ponoszonych w przypadku zakwaterowania w hotelu, warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że wtedy, gdy podróżujemy wraz z przyjaciółmi, rodziną czy po prostu kilkuosobową grupą, będzie to najbardziej ekonomiczne rozwiązanie,

- standard - właściciele troszczą się o to, by wynajmowane przez nich obiekty były schludne, wyposażone w niezbędny sprzęt i przytulnie urządzone, choć największe wrażenie robią apartamenty, których wnętrza są pomysłowo zaprojektowane, gdyż na tle innych wyróżnia je niepowtarzalny design.

Najczęściej rezerwuje się je za pośrednictwem dostępnych w sieci portali gromadzących aktualne i sprawdzone oferty noclegowe.

Hotele[edytuj]

Bed and Breakfast[edytuj]

The Red Room w Ville's B&B
Śniadanie kontynentalne w pięknej jadalni
  • The Ville's Bed and Breakfast [68] to bardzo przytulny hotelik zlokalizowany w niedalekiej odległości od stacji metra Parsons Green i Fulham Broadway. W pobliżu znajduje się wiele interesujących restauracji, kafejek i pubów oraz ekskluzywne butiki i sklepy z antykami. Do dyspozycji gości oddano trzy przestronne sypialnie - doskonale wyposażone w telewizję, bezprzewodowy dostęp do internetu, łazienki z prysznicami i suszarkami oraz specjalne tace z szerokim wyborem herbat, kaw oraz ciasteczek. Wszystkie łóżka są pięknie ozdobione pościelą i prześcieradłami z Egiptu. Każdy z pokojów ma inny wystrój oraz wyróżnia się doskonale odwzorowanymi detalami. Można skorzystać także ze słonecznego tarasu oraz ogrodu, każego ranka serwowane jest natomiast w jadalni doskonałe śniadanie kontynentalne. Szczegółowe informacje na stronie internetowej - Strona The Ville's Bed and Breakfast.

KONTAKT - 39 Brookville Road, Parsons Green, London SW6 7BH, tel. (+44) 20 7381 2093

Pokój rodzinny w Barry House Hotel
Jadalnia w Barry House Hotel
  • Barry House Hyde Park London [69] jest bardzo interesującym obiektem Bed and Breakfast, położonym w centrum Londynu, w pobliżu Hyde Parku, Marble Arch i stacji Paddington. Hotelik znajduje się w typowym angielskim budynku, zbudowanym w wiktoriańskim stylu. Do dyspozycji gości oddano pokoje jednoosobowe, dwuosobowe oraz rodzinne. Każdy z nich wyposażony jest w łazienkę w prysznicem, odbiornik telewizyjny z płaskim ekranem, suszarkę, bezprzewodowy dostęp do Internetu oraz specjalne tacki z herbatą i kawą. Pokoje znajdujące się na 4 piętrze dostępne są ze zniżką, ponieważ w hotelu nie ma windy. W cenę noclegu wliczone jest angielskie śniadanie. Usługi hotelowe obejmują między innymi organizację wycieczek ze zwiedzaniem największych atrakcji miasta, a także rezerwację i sprzedaż biletów do teatrów, kin oraz na specjalne wydarzenia. Więcej informacji znajduje się na stronie internetowej - Strona internetowa Barry House Hyde Park London

KONTAKT - 12 Sussex Place Hyde Park London W2 2TP, tel: +44 20 7723 7340

Jeden z pokojów w Oakwood B&B
Sala jadalniana w Oakwood B&B
  • Oakwood Bed and Breakfast Heathrow [70] to niezwykle przyjazny obiekt hotelowy typu B&B zlokazlizowany w pobliżu lotniska London-Heathrow i autostrad M4, M25 i M40. Dojazd pociągiem do centrum Londynu zajmuje tylko 25 minut. Do dyspozycji gości są dwa rodzaje pokojów - zarówno w wersji Premium jak i Standard, wyposażone w łazienki z prysznicami, TV, bezprzewodowy internet oraz urządzenia do robienia napojów gorących. W cenie noclegu wliczone jest angielskie śniadanie. W bliskim sąsiedztwie hotelu znajdują się świetne restauracje (między innymi z kuchnią hinduską i chińską), puby z lokalnymi specjałami, banki, kafejki internetowe, a także pralnia, apteka oraz poczta. Można wybrać się także na zakupy do jednego z lokalnych sklepów. Więcej informacji znajduje się na stronie internetowej - Strona internetowa Oakwood B&B Heathrow.

KONTAKT - 119-123 Station Road, West Drayton, Middlesex, UB7 7ND, tel: +44 1895 466 554

Oszczędnie[edytuj]

Umiarkownie[edytuj]

Hotel Ibis London Docklands
Jeden z przestronnych pokojów
  • Hotel Ibis London Docklands [71]; to bardzo przytulny i tani hotel położony w dzielnicy Docklands. Rezerwując w nim pokój, znajdziesz się kilka minut piechotą od handlowego i finansowego centrum dzielnicy Canary Wharf oraz w odległości krótkiej podróży kolejką miejską od centrów ExCel i O2 Arena. Wszystkie 87 nowoczesnych pokoi posiada telewizję satelitarną i dostęp do Internetu. Goście mogą skorzystać z przekąsek i lekkich posiłków w Café. W hotelu znajduje się także ładny drink-bar oraz restauracja. Lotnisko London City oddalone jest od hotelu zaledwie o 5 km. Bezpieczny parking dla 30 samochodów. Noclegi dostępne już od 60 GBP.

KONTAKT - 1, Baffin Way Off Preston Road, E14 9PE - LONDON, Tel.: (+44)207/5171100, Fax: (+44)207/9875916

Ekskluzywnie[edytuj]

Marriott Park Lane
Restauracja hotelowa
  • Hotel Marriott London Park Lane [72]; wspaniały 5* hotel jest położony blisko takich znanych miejsc jak np. Marble Arch, Pałac Buckingham i Royal Albert Hall, tuż przy Hyde Parku. Do dyspozycji gości jest 148 pokojów oraz 9 luksusowych apartamentów. Wszystkie są wyposażone w minibarek i czajnik do kawy lub herbaty. Łazienki posiadają zarówno wanny i prysznice oraz bezpłatne przybory toaletowe i suszarki do włosów. Dostęp do szybkiego Internetu przewodowego i bezprzewodowego jest płatny. Obok takich udogodnień jak faks i bezpłatne czasopisma, pokoje oferują telefon z linią bezpośrednią.
    Basen hotelowy
    .

W ofercie telewizyjnej są kanały satelitarne i płatne filmy. Są też sejf i żelazko z deską do prasowania. Oferowane jest sprzątanie codziennie, a na życzenie gości pościel dla alergików. Pokoje są dla niepalących. Restauracja w Marriott London Park Lane serwuje takie posiłki jak śniadanie, obiad i kolacja. Bar/salon klubowy serwuje drinki. Obsługa w pokoju jest całodobowa. Rekreację zapewniają takie udogodnienia jak basen kryty, sauna i centrum fitness. W tym 5.0-gwiazdkowym obiekcie jest centrum biznesowe oferujące salon konferencyjny. Internet bezprzewodowy (płatny) jest dostępny w miejscach publicznych. Świadczone usługi to m.in. usługi weselne i pomoc w organizacji wycieczek/ biletów. Dodatkowe udogodnienia i usługi w obiekcie to portiernia i pralnia.

KONTAKT - 140 Park Lane, London W1K 7AA; tel. +44 20 7493 7000; fax. +44 20 7493 8333

Kontakt[edytuj]

Internet[edytuj]

Bezprzewodowy

Niestety Londyn nie posiada ogólnodostępnej darmowej sieci bezprzewodowej, jednak wiele kawiarni, restauracji jak i innych obiektów użyteczności publicznej udostępnia swoim klientom bezpłatny internet. Zobacz mapę miejsc oferujących bezpłatny dostęp do internetu.

Na dworcach i lotniskach dostępny jest płatny dostęp do sieci bezprzewodowych - aby z nich skorzystać wystarczy zalogować się do sieci i otworzyć przeglądarkę internetową, po uiszczeniu opłaty (zwykle £5 za godzinę) można korzystać z sieci.

Kafejki internetowe

Jest ich pełno w Londynie, zwykle oferują dostęp do komputera z drukarką jak i kabelek dla osób posiadających własne komputery - koszt, to zwykle £1-2 za godzinę.

Bezpłatnie z internetu można skorzystać w bibliotekach (zwykle wymagana jest bezpłatna rejestracja przy pierwszej wizycie).

Telefony[edytuj]

Automaty telefoniczne zwykle przyjmują zarówno monety jak i karty kredytowe - w przypadku kart kredytowych pobierana jest dodatkowa opłata manipulacyjna. Wraz z rosnącą popularnością telefonów komórkowych ubywa budek telefonicznych, a na dworcach i lotniskach automatów telefonicznych. Bezpłatne numery alarmowe to 999 lub 112.

Za połączenia w roamingu zapłacimy według stawek tzw. Eurotaryfy - jeśli jednak planujemy dużo dzwonić, warto zaopatrzeć się w kartę sim jednego z lokalnych operatorów. Dla przykładu - kupując pakiet startowy (Pay as you go - oznacza w Wielkiej Brytanii karty pre-paid) w sieci T-Mobile [73] za £10 otrzymujemy możliwość wykonywania połączeń do Polski za 5p (telefony stacjonarne) lub 15p (telefony komórkowe) za minutę - dużo taniej, niż ceny połączeń w roamingu. W sieci lyca mobile lub three pay-as-you-go płacimy 1p na tel. Stacjonarne i 9p na komórkowe. Sieci komórkowe w UK pracują w tych samych systemach co sieci Polskie. Numer połączenia alarmowego z telefonu komórkowego to 112.

Bezpieczeństwo[edytuj]

Informacje turystyczne[edytuj]

Porady[edytuj]

Zwiedzanie

  • Zanim wybierzesz się do muzeum, teatru, czy atrakcji turystycznej, sprawdź ceny w internecie - często rezerwując bilet przez internet można dostać 10% zniżki.
  • Można też kupić bilety łączone na jedną lub więcej atrakcji - np. kupując bilet na London Eye oraz do muzeum figur woskowych Madame Tussauds zapłacimy taniej i wejdziemy do muzeum bez kolejki.
  • Podróżując z kartą oyster warto spytać o zniżkę.
  • 2 for 1 [74] - atrakcyjny wybór ofert biletów „dwa w cenie jednego”.

Najbliższe okolice[edytuj]

  • Brighton - kurort nad morzem, często zwany „London-on-Sea” — znajduje się 55 mil (88 km) na południe od Londynu, dojazd pociągiem z dworca London Victoria zajmuje mniej niż godzinę;
  • Bruksela (Belgia) oraz Paryż (Francja) - dwie godziny od Londynu pociągiem EuroStar [75] z dworca St Pancras International;
  • Cambridge oraz Oxford - dwa miasta uniwersyteckie, idealne na dzień „poza Londynem”;
  • Thorpe Park [76] - park rozrywki, znajduje się w południowo zachodniej części Londynu, między 11 a 13 zjazdem z M25. Najszybciej można dostać się pociągiem z dworca London Waterloo do Staines, z której kursuje regularnie co 30 minut bus dowożący do parku.
  • Winchester [77] - dawna stolica Anglii z atrakcyjną katedrą, około godziny pociągiem z dworca London Waterloo;
  • Windsor [78] - urocze miasteczko nad brzegiem Tamizy ze wspaniałym zamkiem, siedzibą Królewskiej Rodziny. Dla podróżujących z dziećmi - znajduje się tutaj też Legoland.



To jest zarys artykułu. Na razie jest tutaj szablon i niewiele więcej. Pomóż, aby stał się użytecznym artykułem wprowadzając choćby podstawowe informacje.

Warianty

Działania

Docents

Inne języki

strony pokrewne