Architectuur in Oostenrijk

Van Wikitravel

[bewerken] Eenvoudig en postmodern

Het postulaat van de Oostenrijkse architect Hans Hollein, in 1967 geschreven onder de titel ‘Alles is architectuur’, is al lang werkelijkheid geworden: architectuur wordt niet meer als op zichzelf staande kunstvorm gezien, maar als dagelijkse cultuur in een landschappelijk en maatschappelijk verband.

Wie ze als deel van de geschiedenis ziet, kan zich door de architectonische monumenten van Oostenrijk laten meevoeren op een reis door de eeuwen. Talrijke burchten, kastelen en kloosters zijn getuigen van een bewogen en grotendeels door de kerk bepaalde geschiedenis. In de middeleeuwse centra van een aantal kleinere steden is tot op heden nog waar te nemen hoe de mensen honderden jaren geleden leefden. En in de hoofdstad vertellen talloze schitterende gebouwen over de tijd waarin Wenen de metropool van een wereldrijk was.

De moderne architectuur in Oostenrijk bevindt zich op een internationaal niveau en vormt een bewijs van stijl en van een met gevoel gevormde dagelijkse cultuur. De stromingen en opvattingen variëren daarbij van minimalisme en reductionisme tot deconstructivisme. Zowel in het openbaar, zoals bij het Weense ‘MuseumsQuartier’, als meer besloten, zoals in de binnenplaatsen van veel jonge wijnboeren en in de kantoren van grote ondernemingen. Tegelijkertijd loopt Oostenrijk al jarenlang voorop op het gebied van het ecologisch bouwen. Elke deelstaat heeft wat dat betreft verschillende architectonische thema's. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is de relatie met het omliggende landschap resp. de dialoog met de bestaande architectuur.

Het Burgenland is vanwege zijn warme zomers en zijn koude, droge winters een ideaal wijnbouwgebied. Tegenwoordig rijpen hier de krachtigste rode en de zoetste witte wijnen van het land. Hier geven de wijnboeren opdracht voor het neerzetten van progressieve gebouwen. Een groot aantal van hen, zoals ‘Weingut Esterhazy’, heeft stoere gebouwen in het landschap geplaatst of zijn onderneming zeer fijngevoelig vernieuwd en uitgebreid.

Karinthië, met zijn zuidelijke klimaat en heerlijk warme zwemmeren, kijkt terug op een traditie in mediterraan bouwen. Villa's en badhuizen brengen u terug naar de tijd van de klassieke zomervakanties. Tegenwoordig durft men in Karinthië ook grote projecten aan, zoals het ‘Steinhaus’ van Günther Domenig aan de Ossiacher See, dat intussen wereldwijd een voorbeeld is van postmodern, deconstructivistisch bouwen. Of met de ‘Hypo-Alpe-Adria-Bankcentrale’ waarbij een eveneens deconstructivistische constructie het symbool vormt van openheid naar de wereld, een nieuw begin en visie. Museum Liaunig in Neuhaus richt zich vooral op de omgeving. Alleen de langgerekte vleugel van de galerie is van buitenaf zichtbaar en biedt vanaf de beide terrassen uitzicht over het landschap. De rest van het museum bevindt zich onder de grond.

Niederösterreich beschikt over een uitgebreid scala aan architectonische ontdekkingsmogelijkheden. Opnieuw tot leven gewekte historische gebouwen, gebouwen uit de tijd van de industriële revolutie die een nieuwe bestemming gekregen hebben en moderne architectuur gaan hier een spannende dialoog met elkaar aan. Een wandeling door de oude binnenstad van Krems biedt een blik op de middeleeuwen; door de ‘Kunsthalle Krems’ katapulteert men weer terug naar het heden. Het spectaculairste architectuurjuweel van Niederösterreich is het ‘Loisium’, een reusachtig multimediaal wijnmuseum met bijbehorend designhotel, ontworpen door Steven Holl. De ‘Wolkenturm’ in Grafenegg zorgt voor opwinding. Contrasterend met een kasteel in de stijl van het romantische historisme schuift een expressief gevouwen paviljoen de lucht in en fungeert tegelijkertijd als sculptuur, openluchtpodium en ontmoetingsplaats.

Oberösterreich heeft in alle historische tijdperken geweldige architectuur voortgebracht. In de middeleeuwen, in de barok en in de moderne tijd. De historische kernen van steden als Wels, Steyr Schärding en Gmunden en een groot aantal kloosters en kerken zijn daar tot op vandaag getuigen van. Een van de hoogtepunten van de moderne architectuur is het ‘Lentos Kunstmuseum’ aan de oever van de Donau, in Linz. Een licht, logisch gebouw, een 130 meter lange brug die extra dimensies lijkt te hebben, een zwevende balk voor de kunst, waarin de Donau weerspiegelt. Tot aan de opening in 2003 was het ‘Brucknerhaus’ een concertgebouw uit de jaren 70 van de vorige eeuw, met zwevende concertzalen, het eerste moderne gebouw in Linz dat internationaal de aandacht trok. Het ‘Ars Electronica Center Linz’ straalt sinds 2009 nieuw licht uit, want 40.000 lichtdiodes verlichten het gebouw, zodat het een sprookjesschip lijkt dat aan de oever van de Donau ligt. De architecten van Treusch lieten zich hier inspireren door de vorm van een scheepsromp, wat net zo goed bij de omgeving past als de pretenties van het Ars Electronica Center, dat van de gebaande paden wil afwijken en nieuwe kusten wil verkennen.

Salzburg wordt vaak als synoniem voor ‘barok’ gebruikt. Daarmee worden alle kerken, paleizen en andere plaatsten bedoeld waar W.A. Mozart kwam toen hij zijn studie aan de daar gevestigde benedictijner universiteit begon. Dat Salzburg ook nog andere kanten heeft, is te zien aan de prachtige voorbeelden van hedendaagse architectuur, die de erfenis uit de barok perfect aanvullen. Zoals het ‘Museum der Moderne’ op de Mönchsberg, dat net als de vesting Hohensalzburg op een vooruitgeschoven plek boven de oude binnenstad ligt. Van buiten is het eenvoudig en ingetogen, maar aan de binnenkant biedt het royaal de ruimte aan kunst uit de 20ste en 21ste eeuw.

In Steiermark was en is nog steeds een van de levendigste architectuur-gemeenschappen van Oostenrijk aan het werk. Wat in de jaren 60 van de vorige eeuw begon met rebelse architectuurstudenten, staat nu bekend als de ‘Grazer Schule’. De revolutionairen van toen zijn intussen beroemde architecten en leraren: Günther Domenig is professor in Graz, Michael Szyszkowitz geeft les in Braunschweig, Manfred Wolf-Plottegg is professor in Wenen en Klaus Kada, professor in Aken, zorgde laatst voor opwinding met het indrukwekkende stadhuis van Graz. Omdat ook degenen die over de stedenbouwkundige planning gaan, gevormd zijn door de Grazer Schule, lijkt het nieuwe ‘Kunsthaus’ van de Britse architecten Cook en Fournier wel een werkelijkheid geworden visioen. Het kunstgebouw, dat ook ‘Friendly Alien’ genoemd wordt, en ‘Insel in der Mur’ van Vito Acconci zijn duidelijke statements voor de maakbaarheid van een tot voor kort alleen in dromen bestaande architectuur. In maart 2009 werd het nieuwe ‘Haus für Musik & Musiktheater MUMUTH’ van de kunstuniversiteit van Graz geopend. Het vormt het centrale repetitie- en uitvoeringsgebouw van de universiteit. Het MUMUTH werd ontworpen door het gerenommeerde Nederlandse architectenbureau UNStudio van Ben van Berkel, dat een unieke ruimteakoestiek ontwikkeld heeft: van jazzclub tot concertorkest, de klank in de ruimte wordt naar behoefte op maat gemaakt.

Het bergrijke Vorarlberg heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een ware magneet voor architectuurliefhebbers. In de afgelopen veertig jaar is hier een onoverzienbare hoeveelheid mooie algemene bebouwing ontstaan. Sinds de jaren 90 van de vorige eeuw krijgt deze deelstaat veel aandacht van de Europese deskundigen. De vroege aandacht voor duurzaam bouwen heeft er bovendien voor gezorgd dat Vorarlberg een ontwikkelingsvoorsprong kreeg in de bouwwereld. Zuinig omgaan met ressources, eenvoudige, constructieve uitgangspunten en materialen karakteriseren de moderne gebouwen, maar vormen ook de verbinding met de traditie. Want bewust gebruikmaken van de middelen die voorhanden zijn is al te zien in de traditionele huizen van het Bregenzerwald en maakt nu nog steeds indruk. Maar de architectuur zou in Vorarlberg niet zijn geworden wat hij nu is, als hij niet geworteld was in de vruchtbare bodem van een ambacht. Technische innovaties en uitgekiende productiemethodes ontstaan uit een wisselwerking tussen ontwerp en ambacht, de tot in detail uitgevoerde perfectie van de oplossingen en de diepgaande kennis over het omgaan met het materiaal hout verbluffen de vele bezoekende architecten steeds weer. Gebouwd inzicht, dat overtuigt. Het ‘Kunsthaus Bregenz’ is een voorbeeld van de bouwcultuur in Vorarlberg. De Zwitserse architect Peter Zumthor heeft het gebouw voor de kunst in het licht van de Bodensee geplaatst. Het gebouw is opgetrokken uit glazen platen, staal en een grote steenmassa van gietbeton, dat de binnenkant van het gebouw structuur en ruimte geeft. Van buitenaf gezien werkt het gebouw als een lichtobject.

Nadat hun buren, de Vorarlbergers, al decennia lang lieten zien hoe mooi eenvoudige architectuur kan zijn, werden ook de inwoners van Tirol met de bouwkoorts besmet. En omdat Tirol vooral bekend staat om zijn gastvrijheid, staan de meeste spannende ontwerpen ten dienste van de bezoekers van de deelstaat aan de Inn. De futuristisch aandoende ‘Bergisel-skispringschans’ van Zaha Hadid bijvoorbeeld, die intussen ook bekendstaat als de ‘Vuurtoren van Innsbruck’. Bezoekers kunnen naar de top van de toren om van een uniek uitzicht over het Inntal te genieten. Tirol hecht grote waarde aan veeleisende architectuur, dat laten ook de nieuwe ‘Hungerburgbahn’ in Innsbruck en de meermaals onderscheiden filialen van de ‘MPreis-supermarkten’ overtuigend zien.

Nog even terug naar de hoofdstad: het historische stadsbeeld van Wenen is zo intact gebleven dat het haast met geen andere stad te vergelijken is – dat is een des te grotere uitdaging voor moderne ontwerpen, omdat die in dialoog moeten gaan met de aanwezige historie. De nieuwe ‘Skyline Donaucity’ en het ‘MuseumsQuartier’ laten echter overtuigend zien dat de sprong naar de 21ste eeuw goed gelukt is. Het veranderen en uitbreiden van de bestaande oude gebouwen is een specifiek onderdeel van de Weense cultuur – zo zijn hoogtepunten van binnenhuisarchitectuur ontstaan, die intussen in de hele wereld trends gezet hebben.

INTERESSANTE LINK:

Een netwerk voor bouwcultuur

Architekturstiftung Österreich

[bewerken] Hotspot van moderne architectuur

In de jaren '60 van de vorige eeuw streed de Wiener Avantgarde - een groep frisse, jonge architecten en kunstenaars - tegen het sobere functionalisme van de naoorlogse bouwkunst. Die beweging vormde het begin van Oostenrijk als broedplaats voor moderne architectuur.

In Wenen leverde dat bijvoorbeeld het onnavolgbare en kleurrijke Hundertwasserhaus op, en meer recentelijk delen van het MuseumsQuartier en de immer imposantere Skyline DonauCity. Ook in steden als Salzburg, Innsbruck en Graz verscheen steeds meer spannende architectuur, en Linz (Europese Culturele Hoofdstad van 2009) kreeg de afgelopen jaren zelfs een geheel nieuw gezicht. In deze Donau-stad vindt u het Ars Electronica Center, een gebouw dat verlicht wordt door 40.000 lichtdioden die van kleur kunnen veranderen, alsof er een ruimteschip in de Donau ligt. Aan de overzijde ligt het Lentos Kunstmuseum, een 'zwevend' bouwwerk met heldere, lichte zalen waar werken van o.m. Klimt, Schiele en Kokoschka uitstekend tot hun recht komen. Een recente stroming in Oostenrijk is ‘ecologisch bouwen’: duurzame architectuur die naadloos overvloeit in het landschap, waarbij natuurlijke producten en lokale steensoorten worden gecombineerd met modern design. Een schitterend voorbeeld is het Museum Liaunig voor hedendaagse kunst in het Karintische Neuhaus. Vanaf een afstandje valt dit bouwwerk nauwelijks op in het landschap. Het ligt dan ook grotendeels onder de oppervlakte. Slechts enkele delen van de galerieën steken uit boven de grond en bieden weidse uitzichten op de omliggende heuvels, bossen en bergen. Het is de perfecte symbiose tussen landschap en architectuur.

Meer informatie: www.austria.info

[bewerken] Hotel & Villa Auersperg

Stadshotel met flair Op zoek naar een bijzonder overnachtingsadres in de stad van Mozart? Klein maar fijn is Hotel & Villa Auersperg, gelegen op een even centrale als rustige locatie in het hart van Salzburg. Dit charmante familiehotel uit 1900 is zo'n plek waar je je direct thuisvoelt. Antieke elementen en modern design vormen de basis voor de unieke sfeer. Villa Auersperg (1892) ligt direct naast het hotelgebouw en verrast met historische flair in een eigentijds jasje. Hier kunt u genieten van een zonnig ontbijtterras, gezellige bar, kleine City-Spa met mooi dakterras en niet te vergeten een idyllische stadstuin met ligstoelen. Bovendien, vanuit Hotel & Villa Auersperg wandelt u in enkele minuten naar de talloze attracties van Salzburg: het voormalige woonhuis van Mozart, het Altes Rathaus, de Dom, de Residenz... Meer informatie:

Hotel & Villa Auersperg

Tel.: 0043-662-88944-0

info@auersperg.at

www.auersperg.at

Terug naar Cultuur in Oostenrijk

--Vakantie in oostenrijk 24 sep 2010 08:48 (EDT)